شماره رهگيري 2145999
بسمه تعالی
دانشگاه آزاد اسلامی
واحد رشت
گروه علوم باغبانی
پایان نامه کارشناسی ارشد
بررسی اثر اسیدهیومیک ، نیتروکسین و کود بارور-2 روی عملکرد کیفی و کمی مرکبات رقم والنسیا در جنوب کرمان، شهرستان فاریاب
توسط:
محمد رشیدخواه
استاد راهنما:
دکتر شهرام صداقت حور
استاد مشاور:
دکتر داود هاشم ابادی
دی ماه 1392
فهرست مطالب
فصل اول: مقدمه1
1-1- مقدمه2
1-2- ارزش اقتصادي3
1-3- كاربرد3
1-4- توليد مركبات در دنيا و جايگاه ايران در جهان5
1-5- مناطق مهم رشد مركبات در دنيا5
1-6- مناطق مهم كشت مركبات در ايران6
1-6-1- سواحل درياي خزر7
1-6-2- ناحيه مركزي7
1-6-3- ناحيه بندرعباس و درياي عمان8
1-7- سطح زیر کشت و میزان تولید در کشور8
1-8- انواع مرکبات در کشور9
1-9- مشکلات کشت و کار مرکبات در ایران9
1-10- اهمیت و اهداف پژوهش10
فصل دوم: مروری بر پژوهشهای پیشین13
2-1- تاريخچه و منشاء پيدايش مركبات در ايران و جهان14
2-2- گياهشناسي16
2-2-1- گیاه17
2-2-2- گل17
2-2-3- گل انگیزی18
2-2-4- گرده افشانی19
2-2-5- میوه19
2-3- گونه های مرکبات تحت کشت در ایران20
2-3-1- پرتقال (Citrus sinensis)20
2-3-2- نارنگي ها (C. reticulate)21
2-3-3-گريپ فروت (C. paradise)21
2-3-4- ليمو ترش (C. limon)21
2-3-5- نارنج (C. aurantium)22
2-4-ارزش غذایی و ترکیبات میوه24
2-5-ازدیاد مرکبات25
2-6-شرايط اقلیمی مركبات26
2-7-تغذيه درختان مركبات28
2-7-1- عناصر پرمصرف29
2-7-1-1- ازت (نیتروژن)29
2-7-1-2- فسفر30
2-7-1-3- پتاس31
2-7-1-4- کلسیم31
2-7-1-5- منیزیم32
2-7-2-عناصر كم مصرف32
2-7-2-1- آهن32
2-7-2-2- روی33
2-7-2-3- منگنز34
2-7-2-4- مس34
2-7-2-5- بر34
2-7-2-6- مولیبدن35
2-7-3- تاثیر عناصر مختلف بر مرکبات و علایم کمبود آنها36
2-7-4- میزان کود37
2-7-5- زمان و نحوه‌ مصرف کودها37
2-7-6-کود حیوانی38
2-7-7-کودهای زیستی39
2-7-7-1- نيتروکسين ( ازتوباکتر – آزوسپيريليوم)42
2-7-7-2- کود فسفاته بارور-245
2-7-7-3- هیومیک اسید48
فصل سوم: مواد و روش ها53
3-1- شرایط انجام پژوهش54
3-2- مواد گیاهی54
3-3- تیمارهای آزمایشی55
3-4- صفات مورد اندازه گیری55
3-5- طرح آزمایشی و آنالیز آماری58
فصل چهارم: نتـــایج60
4-1- ویژگی های کمی عملکرد61
4-1-1- تعداد میوه62
4-1-2- عملکرد میوه63
4-1-3- اندازه میوه64
4-2- ویژگی های کیفی میوه65
4-2-1- حجم آب میوه67
4-2-2- مواد جامد محلول میوه (TSS)67
4-2-3- اسید میوه68
4-2-4- نسبت بریکس به اسید قابل تیتر69
4-2-5- رنگ میوه70
فصل پنجم: بحث و نتیجه گیری75
5-1- ویژگی های کمی میوه76
تعداد میوه در درخت76
عملکرد درختان پرتقال78
متوسط وزن و قطر میوه79
3-6- ویژگی های کیفی میوه80
جمع بندی83
پیشنهادات85
منابع86
فهرست جدول ها
جدول 1-1- ميزان توليد مركبات در كشورهاي عمده جهان6
جدول شماره 1-2. پراکندگی انواع مرکبات در استانهای کشور22
جدول شماره 2-2. مقدار مواد معدنی موجود در یک تن میوه پرتقال.24
جدول 3-2. حداقل درجه حرارت قابل تحمل گونه هاي مختلف مركبات (برحسب سانتي گراد)27
جدول 4-2- حد بهينه عناصر غذايي كم مصرف و پرمصرف در پرتقال.38
جدول 1-3. ویژگی های فیزیکوشیمیایی خاک مورد استفاده.54
جدول 1-4. نتایج تجزیه واریانس صفات کمی میوه درختان پرتقال والنسیا در پاسخ به کاربرد کودهای زیستی.61
جدول 4-2- نتایج تجزیه واریانس صفات کیفی میوه درختان پرتقال والنسیا در پاسخ به کاربرد کودهای زیستی.66
جدول 4-3- نتایج تجزیه واریانس شاخص های رنگ میوه درختان پرتقال والنسیا در پاسخ به کاربرد کودهای زیستی.71
فهرست شکل ها
شکل 1-1- نواحی عمده کشت و کار مرکبات در ایران7
شکل 1-2. نمايي از کود نيتروکسين مورد استفاده در این پژوهش، حاوي (ازتوباکتر و آزوسپيريليوم)45
شکل 2-2. نمايي از کود فسفاته بارور مورد استفاده در این پژوهش48
شکل 3-2. نمايي از کود هیومیک اسید مورد استفاده در این پژوهش.52
شکل 1-3. دستگاه رفرکتومتر مورد استفاده در تعیین مقدار TSS در آب میوه پرتقال.56
شکل 2-3. تشکیل رنگ صورتی به عنوان نقطه پایان تیتراسیون اسید های آلی میوه.57
شکل 3-3. دستگاه کرومامتر Minolta CR400 مورد استفاده در اندازه گیری رنگ میوه.58
شکل 4-3. نقشه طرح آزمایشی در محل انجام پژوهش.59
اسید هیونیک=AH، نیتروکسین=N و بارور2=B2.59
شکل 1-4. اثر کاربرد کودهای زیستی بر تعداد میوه در هر درخت پرتقال والنسیا.62
شکل 4-2- اثر کاربرد کودهای زیستی بر عملکرد میوه درختان پرتقال والنسیا.63
شکل 4-3- اثر کاربرد کودهای زیستی بر متوسط وزن میوه پرتقال والنسیا.64
شکل 4-4- اثر کاربرد کودهای زیستی بر قطر میوه پرتقال والنسیا.65
شکل 4-5- اثر کاربرد کودهای زیستی بر حجم آب میوه پرتقال والنسیا.67
شکل 4-6- اثر کاربرد کودهای زیستی بر مقدار مواد جامد محلول میوه پرتقال والنسیا.68
شکل 4-7- اثر کاربرد کودهای زیستی بر درصد اسید قابل تیتر در آب میوه پرتقال والنسیا.69
شکل 4-8- اثر کاربرد کودهای زیستی بر نسبت بریکس به اسید قابل تیتر در آب میوه پرتقال والنسیا.70
شکل 4-9- اثر کاربرد کودهای زیستی بر درخشندگی رنگ پوست میوه پرتقال والنسیا.72
شکل 4-10- اثر کاربرد کودهای زیستی بر زاویه رنگ پوست میوه پرتقال والنسیا.73
شکل 4-11- اثر کاربرد کودهای زیستی بر کرومای رنگ پوست میوه پرتقال والنسیا.74
بررسی اثر اسیدهیومیک ، نیتروکسین و کود بارور-2 روی عملکرد کیفی و کمی مرکبات رقم والنسیا در جنوب کرمان، شهرستان فاریاب
توسط: محمد رشیدخواه
چکیده
عدم مصرف بهینه کودهای نیتروژنه و فسفره در باغ های مرکبات موجب بروز اختلالات در کشت و کار این محصول و بروز آلودگی های زیست محیطی شده است. در این راستا استفاده از کودهای زیستی از جمله راه حل هایی است که در سال های اخیر مطرح شده است. لذا در این تحقیق تلاش گردید اثر سه نوع کود زیستی اسیدهیومیک، نیتروکسین و کود بارور-2 برای اولین بار به طور هم زمان روی پرتقال، رقم والنسیا در قالب طرح بلوک کاملا تصادفی با 8 تیمار در جنوب کرمان ازمایش شود و بهترین تیمار معرفی گردید. تیمار های شاهد و بارور-2 کمترین تعداد میوه را در درخت داشتند (به ترتیب 3/97 و 3/105 میوه). تیمار کاربرد آمیخته هیومیک اسید+نیتروکسین+بارور-2 بیشترین عملکرد را ر درختان پرتقال والنسیا ایجاد نمود (1/68 کیلوگرم در درخت). در مجموع بیشترین وزن میوه در تیمار های شاهد و بارور 2 به دست آمد (به ترتیب 4/409 و 9/400 گرم). بیشترین قطر میوه در تیمار های شاهد و بارور 2 مشاهده شد (به ترتیب 71/7 و 69/7 سانتی متر). بیشترین حجم آب میوه در تیمار های کاربرد آمیخته هیومیک اسید+نیتروکسین+بارور-2 (3/167 سانتی متر مکعب)، نیتروکسین و هیومیک اسید (8/169 سانتی متر مکعب) و هیومیک اسید (1/169 سانتی متر مکعب) مشاهده شد. در تیمار آمیخته هیومیک اسید+نیتروکسین+بارور-2 مقدار مواد جامد محلول میوه به صورت معنی داری نسبت تیمار شاهد کاهش یافت. بیشترین مقدار اسید قابل تیتر در میوه های تیمار شاهد (69/0 درصد) و در تیمار بارور-2 (70/0 درصد) مشاهده گردید. تیمار های آزمایشی به استثناء کاربرد بارور-2 به صورت معنی داری نسبت بریکس به اسید قابل تیتر میوه را افزایش دادند. کاربرد بارور-2 (4/55) سطح درخشندگی رنگ پوست میوه پرتقال والنسیا به صورت معنی داری نسبت به تیمار شاهد (0/60) کاهش داد. در پژوهش حاضر اثر تشدید کننده کاربرد هیومیک اسید و نیتروکسین بر تشکیل میوه پرتقال را می توان به افزایش تامین نیتروژن و افزایش تحرک و جذب عناصر غذایی در خاک های آهکی نقش داشته باشد. بر اساس نتایج به دست آمده مشخص گردبد که کاربرد بیش از یک نوع کود زیستی باعث ایجاد اثرات بهتری نسبت به کاربرد تکی آن ها می شود. هرچند که وزن میوه ها و اندازه قطر آن ها در تیمار های کود زیستی نسبت به شاهد کمتر بود، ولی افزایشی که تعداد میوه مشاهده شد از کاهش عملکرد درختان جلوگیری نمود. افزایش تعداد میوه در تیمار های کودهای زیستی باعث بیشتر شدن عملکرد کلی درختان نسبت به تیمار شاهد شد. از طرف دیگر بهبود ویژگی های کیفی میوه نیز در تیمارهای کود زیستی، کاهش ابعاد میوه را در این تیمارها به امری قابل چشم پوشی تبدیل می کند. در این پژوهش کاربرد کود بارور-2 به تنهایی اثری بر ویژگی های کمی و کیفی میوه پرتقال والنسیا نداشت. این مطلب به مصرف زیاد و وجود بقایای زیاد کودهای فسفره در خاک از سال پیش از آزمایش ارتباط داده شد. به این ترتیب بر اساس یافته های این پژوهش استفاده از هیومیک اسید به تنهایی (در شرایطی که وضعیت فسفر خاک در حد کفایت است) و یا در ترکیب با نیتروکسین و بارور-2 (در باغ هایی که از کودهای شیمیایی استفاده نمی شود) برای افزایش عملکرد درختان پرتقال والنسیا در مناطق جنوبی کشور که دارای خاک قلیایی هستند قابل توصیه است. ولی برای اخذ نتایج دقیق تر بایستی اثرات کاربرد این کود ها در طولانی مدت و بر ارقام مختلف نیز مورد ارزیابی قرار داد.
فصل اول
مقدمه
1-1- مقدمه
مرکبات از میوه های قدیمی در جهان محسوب می شوند. پرورش مرکبات در جنوب چین و هندوچین به ویژه جنوب ویتنام از 2400 سال پیش از میلاد مسیح آغاز شده است. بنابر نشانههای تاریخی، عبریها از سده بیستم پیش از میلاد با مرکبات آشنایی داشتهاند. از ایران نیز یکی از مراکز پیدایش و منابع تنوع ژنتیکی مرکبات شناخته می شود. ميوه مركبات غني از ويتامين هاي C، B ، و A، فيبر، كربوهيدرات (قندهاي ساده فروكتوز، گلوكز و ساكارز) و مقاديري كلسيم، پتاسيم، نياسين و اسيد فوليك مي باشد. ميوه مركبات موجـب پايين آوردن كلستـرول خون، پيشـگيري از عفونت هـاي ويروسـي و احتمـال بروز سرطان هاي روده و معده مي گردد. لذا با توحه به ارزش غذایی این محصول، امروزه توجه ویژه ای به توسعه کشت و کار آن می شود (Fattahi et al., 2011).
توليد مركبات در جهان يكي از منابع بسيار مهم توليد ثروت، مبادلات تجاري و اشتغال ساكنين حدود 125 كشور مركبات خيز جهان شده است. امروزه تجارت جهاني طيف گسترده اي از كالاها و خدمات را در برگرفته كه در آن محصولات كشاورزي داراي مقبوليت ويژه اي است. مرکبات یکی از محصولات مهم باغبانی در سطح جهان است که از نظر تجارت (صادرات و واردات کشورها) بعد از موز در مقام دوم قرار دارد (Storey and Walker. 1999). بسياري از كشورهاي جهان به دليــل بهره مندي از شرايط اقليمي مناسب ،‌توليدكننده انواع محصولات كشاورزي بوده و از راه صدور آن با بدست آوردن ميلياردها دلار در آمد ارزي ، بخشي از نيازهاي وارداتي خود را تامين ميكنند. ایران نیز یکی از بزرگترین تولید کننده های مرکبات در جهان است و با تولید بیش از 7/3 میلیون تن انواع مرکبات در رتبه هفتم جهانی قرار دارد (FAO, 2010).
1-2- ارزش اقتصادي
از نظر اقتصادی مرکبات از مهمترین درختان میوه در جهان هستند. مركبات تقريباً در 125 كشور در سر تا سر دنيا به عمل ميآيند و به خاطر طعم و كيفيت خوب ميوه شان شناخته شدهاند. ميوههاي آن ها بر خلاف ساير درختان ميوه، با داشتن كيسه هاي كوچك محتوي آب ميوه (Vesicles) كه هر يك از بخشهاي درون ميوه را پر مي كنند، با ساير درختان ميوه فرق دارند. اين ويژگي و ديگر خصوصيات مركبات، آن ها را به يك محصول مهم تجارتي و با ارزش تبديل نموده است كه در توليد و تجارت جهاني هم رديف با سيب قرار گرفته اند (مرتضوی و همکاران، 1381).
با افزايش جمعيت و مهاجرت روستائيان به شهرها و نيز افزايش در آمد مردم و پيشرفت صنعت، اهميت بازاريابي محصولات كشاورزي روز به روز زيادتر مي شود و مسيرهايي كه اين محصولات از آن ها عبور مي كنند پيچيده تر مي گردد. در اين راستا به كار گرفتن اصول تكنولوژي پيشرفته در بازار رساني محصولات، منافع توليد كننده و مصرف كننده را به طور قابل توجهي تضمين مي نمايد. كاربرد وسايل بسته بندي، انبارهای مجهز، وسايل مناسب حمل و نقل و به طور كلي داشتن يك نظام بازاريابي كارآمد و هماهنگ توزيع و قيمت محصول را به نحو چشمگيري يكنواخت تر و طول عمر محصول را بيشتر مي سازد. طبق آمار برآورد شده در مورد سهم عوامل بازاريابي در منطقه، سهم واسطه ها در حدود 31 % و سهم توليد كننده (باغدار) از قيمتي كه مصرف كننده مي پردازد در حدود 40 % محاسبه شده است.
طبق آمار نامه وزارت جهاد كشاورزي در سال 1389 ميزان توليد مركبات كشور رقمي در حدود بیش از 4 میلیون تن بوده است (جدول 1-1). استان مازندران با توليد 47/1 ميليون تن، در حدود 38 درصد توليد كشور را به خود اختصاص داده است، سهم استان فارس در حدود 5/29 درصد بوده است (بی نام، 1387).
1-3- كاربرد
امروزه توليد مركبات در جهان از اهميت بسزايي برخوردار است و يكي از منابع مهم ثروت، مبادلات تجاري و اشتغال به كار ساكنين حدود 125 كشور مركبات خيز جهان به شمار مي رود. حدود يكصد صنعت در سراسر جهان از مركبات در توليد فراورده هاي خود استفاده مي كنند. از موارد مهم و قابل توجه در صنعت مركبات بالا بردن ارزش افزوده اين محصول از طريق توليد محصولات جانبي آن است. در مجموع امروزه از تمام قسمتهای مرکبات شامل گل، پوست میوه و درون میوه استفاده میشود (مرتضوی و همکاران، 1381؛ Fattahi et al., 2011).
كنسانتره و آب ميوه اولين محصول فراوري شده مركبات هستند كه بيش از نيمي از جرم ميوه را تشكيل مي دهند. فراورده حاصل از پوست شامل مارمالاد، محلول هاي نوشابه اي و پوره ها هستند. اين فراورده ها چون بيشتر از سلولز تشكيل شده اند، تنها مقدار كمي از كل جرم بقاياي پوست را شامل مي شوند. از بقاياي پوست مركبات شامل پالپ خشك شده، آبدان و ملاس در تغذيه دام استفاده مي كنند (قناعتيان و همکاران، 1386؛ مرتضوی و همکاران، 1381).
پكتين كه در صنايع غذايي كاربرد فراواني دارد يكي از محصولات بقاياي پوست است كه از زمان هاي قديم مورد استفاده بوده است. اين ماده كربوهيدراتي است كه فضاي بين سلول ها را پر مي كند و قبل از رسيدن معمولا به صورت غير محلول در آب است، ولي با رسيدن ميوه، مقدار پكتين محلول در آب زياد مي شود. براي مصارف ژله، مربا و.. وجود پكتين ضروري است (صفی زاده، 1370).
پوست مركبات داراي غدد روغني ترپن ها مي باشد كه هيدروكربن دي ليمونين ماده اصلي آن است. كاربرد اين روغن ها در فرمولاسيون مواد غذايي، نوشابه ها و عطرسازي متداول است. برخي تركيبات موجود در مركبات در صنايع دارويي اهميت دارند. اسانس ليمو ماده سيترونلال است كه يك آرام بخش بوده و در درمان افراد مبتلا به افسردگي و بيماري هاي رواني كاربرد دارد (Fattahi et al., 2011).
يك مشخصه خوب جنس هاي مختلف مركبات، وجود مقادير بالايي از فلاونوئيد هاي گليكوزيدي در ميوه ها است كه در مرحله رشدي مشخصي در ميوه توليد مي شوند. برخي از اين فلاونوئيدها از نظر تجاري اهميت داشته و در صنايع غذايي و دارويي مورد استفاده دارند. نارينجين، هسپريدين، روتين، نئوهسپريدين و ليمونين از جمله فلاونوئيدهاي مهم مركبات محسوب مي شوند. هسپريدين در باز كردن عروق موثر بوده و نارينجين همانند يك آنتي اكسيدان در بدن نقش حفاظتي دارد (مرتضوی و همکاران، 1381).
1-4- توليد مركبات در دنيا و جايگاه ايران در جهان
مركبات بين عرض هاي جغرافيايي 40 درجه شمالي و جنوبي از خط استوا با خاك مناسب رطوبت كافي و در صورت عدم يخبندان توليد مي گردد. ليكن به نظر مي رسد مناطق عمده توليد مركبات در سطح تجاري در نواحي نيمه گرمسير بالاتر از 20 درجه شمالي يا جنوبي قرار دارد (فتوحی قزوینی، 1378).
ايران يكي از كشورهاي توليد كننده مركبات است و در بين 125 كشور توليد كننده که در سطحی حدود 7603431 هکتار به تولید مرکبات می پردازند، ايران قريب مساحتي حدود 232500 هكتار، انواع مركبات را در مناطق شمال و جنوب كشور توليد مي نمايد (FAO, 2010).
1-5- مناطق مهم رشد مركبات در دنيا
طبق آمار فائو در سال 2010 سطح زير كشت مركبات از مرز 6/7 ميليون هكتار گذشت. با توليد 105432578 ميليون تن، دگرگوني اقتصادي بوجود آورده، از اين ميزان توليد حدود 82 درصد آن در 15 كشور توليد كننده اصلي محصولات باغي است. برزيل، آمريكا و چين به ترتيب عمده ترين توليد كنندگان ميوه مركبات در دنیا هستند. در بين ده كشور توليد كننده اصلي مركبات ايران از نظر توليد ليمو در رده سوم، نارنگي در رده پنجم و پرتقال در رده هشتم و ساير مركبات در رده دهم قرار دارد.
جدول 1-1- ميزان توليد مركبات در كشورهاي عمده جهان
رديفنام كشورميزان توليد (تن)1چين220191562برزيل207747523امريكا116927704مكزيك75029175هند71687006اسپانيا59116007ايران42992478ايتاليا39005729نيجريه340000010مصر32398611تركيه302694012آرژانتين2722000کل122087751
1-6- مناطق مهم كشت مركبات در ايران
كشور ايران بيش از 4 ميليون تن مركبات را در مساحتي حدود 232500 هكتار در مناطق مختلف شمال و جنوب كشور توليد مي كند. تمامي توليدات مركبات ايران به صورت تازه و كمتر به صورت آب ميوه به مصرف داخلي مي رسد. به طور كلي نواحي مركبات خيز ايران به سه نقطه سواحل درياي خزر ناحيه مركزي و ناحيه بندر عباس و درياي عمان تقسيم مي گردند (شکل 1-1).
شکل 1-1- نواحی عمده کشت و کار مرکبات در ایران (جیحونی، 1390).
1-6-1- سواحل درياي خزر
اين نواحي از گرگان تا آستارا كشيده شده و ارقام مختلف مركبات در اين محدوده كشت مي شود. محدوديت اقليمي موجب تراكم باغ هاي مركبات در نواحي چابكسر تا نوشهر و آمل تا بهشهر شده است. در اين نواحي به ترتيب پرتقال، نارنگي، ليموشيرين، ليمو ترش و گريپ فروت كشت مي شوند. سطح زير كشت اين نواحي حدود 103444 هكتار بوده كه شامل پرتقال هاي پيوندي روي پايه نارنج و ارقامي مثل نارنگي محلي انشو، كلمانتين و كمي ليموترش و گريپ فروت مي باشد (فتوحی قزوینی، 1378).
1-6-2- ناحيه مركزي
اين ناحيه شامل استان هاي سيستان و بلوچستان، خوزستان، فارس، كرمان و منطقه جيرفت و كهنوج است كه در عرض جغرافيايي پايين تر از 33 درجه شمالي قرار دارند. در اين نواحي نيز شرايط اقليمي متفاوتي وجود دارد. بيشتر روزها آفتابي، رطوبت نسبي محيط پايين و متوسط بارندگي اين مناطق 300-100 ميلي متر است. ناحيه مركزي در حدود 110718 هكتار سطح زير كشت داشته و شامل پرتقال هاي بذري، مكزيكن لايم، نارنگي محلي و ليموشيرين مي باشد. در اين ميان فارس، جيرفت و بم (تا قبل از لزله بم) از وضعيت بسيار بهتري برخوردارند (عدولی و همکاران، 1384).
1-6-3- ناحيه بندرعباس و درياي عمان
درحاشيه خليج فارس و درياي عمان با عرض جغرافيايي حدود 32 درجه، استان هاي بوشهر و هرمزگان قرار دارند كه كشت مركبات در بخشهايي از اين استان ها صورت مي پذيرد. اين مناطق عاري از يخبندان، با رطوبت نسبي بالا (حدود 68-35 درصد) و گرماي زياد در تابستان است. در ناحيه جنوبي در حدود 42547 هكتار باغ مركبات وجود دارد. غالب ارقام در اين منطقه مكزين لايم و ليموشيرين مي باشد (سیاری، 1382).
1-7- سطح زیر کشت و میزان تولید در کشور
طبق آمارنامه كشاورزي 1387 سطح زير كشت مركبات در كل كشور 220994 هكتار باغات بارور و 30226 هكتار باغات نهال كاري مي باشد كه سالانه 3864568 تن محصول مركبات با عملكرد متوسط 17480 كيلوگرم در هكتار مي باشد. استان مازندران با توليد سالانه 1479447 تن مقام اول را دارد و استان فارس با توليد سالانه 1140181 تن مقام دوم در كشور را به خود اختصاص داده است.
در حال حاضر استان مازندران با 6/34 درصد از اراضي بارور مركبات كشور، بيشترين سطح را دارا است و استان هاي فارس، هرمزگان، منطقه جيرفت و كهنوج، گيلان و كرمان به ترتيب با 8/23، 4/12، 3/11، 1/6، 5/5 درصد از اراضي بارور مركبات مقام دوم تا ششم كشت اين محصول را به خود اختصاص داده اند و شش استان مزبور در مجموع 7/93 درصد سطح بارور مركبات كشور را دارا مي باشند (بی نام، 1387).
راندمان توليد مركبات آبي در كشور 6/13961 كيلوگرم در هكتار است. بيشترين و كمترين عملكرد آبي به ترتيب با 2/23812 و 7/834 كيلوگرم به استان هاي مازندران و لرستان تعلق دارد. متوسط توليد در هكتار مركبات ديم كشور 3/16551 كيلوگرم مي باشد. استان مازندران با توليد 2/26612 كيلوگرم در هكتار بالاترين و استان گيلان با توليد 2/6890 كيلوگرم در هكتار كمترين عملكرد ديم را دارد (بی نام، 1387).

1-8- انواع مرکبات در کشور
از سال 1309 تاکنون بالغ بر150 رقم پرتقال، نارنگی، لیمو شیرین، گریپ فروت، بادرنگ، لیموترش و دورگههای آن ها به کشور وارد شده كه پس ازانجام آزمایشهای مقدماتی و مقایسه ارقام در ایستگاه های پژوهشی، رقمهای مناسب برای نقاط گوناگون انتخاب و معرفی مي شوند. رقمهای انتخاب شده در سه منطقه مرکبات کاری کشور شامل نوار ساحلی دریای خزر (گیلان ، مازندران وگلستان)، نواحی مرکزی (فارس، کرمان، کرمانشاه، ایلام، کهكیلویه و بویراحمد و يزد) و سواحل خلیج فارس و دریای عمان (خوزستان، بوشهر، هرمزگان و سیستان و بلوچستان) کاشته شده است و انجام آزمایشهای مقدماتی و مقایسه ارقام درحال حاضر بر روي تعدادي از ارقام كه از سال 1379 به بعد وارد گرديده ادامه دارد (عدولی و همکاران، 1384). ویژگی برخی از مرکبات مهم تحت کشت در کشور در ذیل آورده شده است (جیحونی، 1390).
1-9- مشکلات کشت و کار مرکبات در ایران
باتوجه به اينكه كشور ما داراي مزيت نسبي بالايي در توليد مركبات مي باشد ولي عوامل متعددي از قبيل عدم تغذیه صحیح درختان، مشكلات بسته بندي، حمل و نقل، مسائل مربوط به قرنطينه گياهي، مقررات زيست محيطي، استانداردهاي بهداشتي ساير كشورها، عدم بازاريابي و معرفي مناسب محصول در كشورهاي وارد كننده و برخي مسائل حاشيه اي از قبيل مخالفت هاي مغرضانه با ورود محصولات ايران به بازار جهاني دست به دست هم داده تا ميزان صادرات ايران در حد پايين تري نسبت به كل توليد آن قرار گيرد.
از سوي ديگر واردات سنگين مركبات در چند سال اخير صدمات سنگيني به اقتصاد باغداران وارد ساخته است. اجراي برنامه توليد مستمر مركبات با جايگزيني ارقام زودرس، متوسط رس و ديررس ، استفاده از انبارهاي مناسب و برنامه هاي ذخيره سازي مركبات و كاهش ضايعات محصول مي تواند ميزان توليد را متعادل و نياز داخلي را مرتفع سازد تا نياز به واردات مركبات کم شود.
انتخاب پایه و پیوندک مناسب هر منطقه و عاری بودن از بیماری های ویروسی، شبه ویروسی و مایکوپلاسمایی در پرورش و تولید بهینه این محصول نقش بسیار مهمی را بازی می کند زیرا وجود بیش از 30 بیماری ویروسی و 70 بیماری فیزیولوژیکی، قارچی، ژنتیکی در مرکبات که به وسیله حشرات، پیوندک و وسایل مکانیکي آلوده منتقل و منتشر می شوند موجبات مرگ درختان و کاهش چشمگیر محصول را فراهم می سازند.
در کنار این، عدم تغذیه صحیح و بهینه مرکبات و استفاده بی رویه از کود های شیمیایی، افزون بر ایجاد آلودگی های زیست محیطی باعث کاهش سودمندی عملکرد این گیاه در سطح باغات کشور شده است. مصرف بیش از حد کود شیمیایی در کنار بروز خشکسالی و کاهش دسترسی به آب های با کیفیت سبب تشدید شور شدن باغ های مرکبات در سال های اخیر شده است. با توجه به حساسیت شدید ارقام مرکبات به شوری خاک، این پدیده در بلند مدت می تواند آسیب های جدی به باغات مرکبات کشور وارد نماید. استفاده از کودهای زیستی و آلی، جایگزین هایی برای کود های شیمیایی محسوب می شوند که می توانند مشکلات ناشی از این کود ها را برطرف نمایند.
1-10- اهمیت و اهداف پژوهش
تغذیه صحیح درختان میوه از جمله عواملی است که به افزایش عملکرد محصول در واحد سطح کمک نموده و سودمندی عملکرد را در سطح باغ افزایش می دهد. امروزه عدم مصرف بهینه کودهای نیتروژنه و فسفره در باغ های مرکبات موجب بروز اختلالات در کشت و کار این محصول شده است. مصرف بیش از حد این کود ها افزون بر تحریک رشد رویشی شدید درخت و کاهش سودمندی عملکرد آن، باعث اختلال در جذب سایر عناصر غذایی و همچنین بروز آلودگی های زیست محیطی می شود. استفاده از منابع کودی که بتوانند این عناصر را در طولانی مدت در اختیار گیاه قرار دهند، افزون بر جلوگیری از آبشویی عناصر، مواد غذایی مورد نیاز گیاه را در زمان بحرانی در دسترس گیاه قرار می دهند و آلودگی زیست محیطی کمتری در پی خواهند داشت. در این راستا استفاده از کودهای زیستی از جمله راه حل هایی است که در سال های اخیر مورد استفاده قرار می گیرد. این گونه کود ها قادرند تا با فرآیندهای زیستی مواد موجود در خاک را به صورت بهینه برای استفاده گیاه تبدیل نمایند. در واقع کودهای زیستی (زیستی) متشکل از ریز سازواره ها و قارچ های مفیدی هستند که هر کدام برای منظور خاصی تولید می شوند که معمولا در اطراف ریشه مستقر شده و گیاه را در جذب عناصر همیاری می کنند. استفاده از این گونه مواد باعث کاهش بیماری ها ، بهبود ساختمان خاک و کاهش مصرف کودهای شیمیایی می شوند، در نتیجه با تحریک رشد بیشتر گیاه باعث افزایش کیفی و کمی محصول می شوند و از این رو این باکتری ها رامحرک رشد گیاه PGR)) می نامند.
در گذشته نه چندان دور تمام مواد غذایی انسان از چنین منابع ارزشمندی تولید می شده است ولی بهره برداری علمی از اینگونه منابع سابقه ی چندانی ندارد. امروزه با توجه به مشکلاتی که مصرف بی رویه ی کودهای شیمیایی بوجود آورده ،استفاده از کودهای بییولوژیک مجددا مطرح شده است و در آینده می توانند جایگزین مناسب و مطلوبی برای کودهایی شیمیایی باشند.
به عنوان نمونه تثبیت شیمیایی ازت فقط چندین سال پس از درک انسان از مفهوم تثبیت زیستیی ازت شناخته شد ودر سال های اوایل جنگ جهانی اول ،هابر شیمیدان المانی ،با ترکیب نمودن ازت و هیدروژن به تولید امونیاک دست یافت که این نوع ترکیب ازت و هیدروژن می تواند توسط میکروارگانیسم های تثبیت کننده ی ازت در خاک ودر داخل بافت های موجود در گره های ریشه ی برخی گیاهان تحت فشار و درجه حرارت طبیعی با کمک آنزیمی بنام نیتروژناز انجام شود.
بعد از موفقیت مواد تلقیحی بقولات در سطح جهانی در سال های اخیر، مواد تلقیحی پایه_ناقل ازتو باکتر و ازوسپریرلیوم برای گیاهان غیر بقولات بطور روز افزونی در هندوستان مورد استقبال قرار گرفته است یا میکروارگانیزم ها فسفات های پیوند شده، همانند سوپر فسفات و سنگ فسفات را به شکل هایی که به راجتی تو سط گیاهان جذب شوند تبدیل می نمایند. در مجموع سازگاری با اقلیم کشور ایران، کاهش مصرف کودهای شیمیایی، افزایش عملکرد کمی و کیفی، حمل ونقل آسان و ارزان، کاهش بیماری ها، سازگاری با سایر کودها و سموم، روش مصرف آسان برخی از مزایای استفاده از کودهای زیستی را تشکیل می دهند.
لذا در این تحقیق که بر پایه استفاده از کودهای زیستی استوار شد تلاش گردید سه نوع کود زیستی اسیدهیومیک، نیتروکسین و کود بارور-2 برای اولین بار به طور هم زمان روی پرتقال، رقم والنسیا در جنوب کرمان آزمایش شود و با ارزیابی عملکرد کیفی و کمی درختان، بهترین تیمار معرفی گردید.
فصل دوم
مروری بر پژوهشهای پیشین
2-1- تاريخچه و منشاء پيدايش مركبات در ايران و جهان
در مورد منشا مرکبات نظرات متفاوتی وجود دارد. امروزه دو ناحیه به عنوان منشا مرکبات شناخته می شود: منشا اولیه که شامل جنوب چین و هندوچین – جزایر مالزی و اندونزی و دامنه های جنوبی و گرمسیر رشته کوه های هیمالیا است؛ و منشا ثانویه که سواحل دریای خزر را شمال می شود (فتوحی قزوینی، 1378).
با اینکه محل پیدایش مرکبات را نمی توان دقیقا مشخص نمود، با این حال پژوهشگران معتقدند که گونه های مرکبات در حدود 4 هزار سال پیش از میلاد مسیح در آسیای جنوب شرقی بوجود آمده اند. به این ترتیب منشاء مرکبات به نظر بسیاری از پژوهشگران، جنوب شرقی آسیا شامل کشور های مالزی، اندونزی، فیلیپین و همچنین از جنوب هیمالیا تا اندونزی بوده است (سیاری، 1382). استفاده از مرکبات و کشت آنها در چین به سال 2200 قبل از میلاد برمی گردد و نخستین کتاب چینی در مورد مرکبات در سال 1178 میلادی انتشار یافت (Davies and Albrigo,1994).
مرکز تنوع مرکبات از شمال شرقی هند به سمت شرق تا مجمع الجزایر مالایا1 و جنوب، تا استرالیا گسترده است. احتمالا پرتقال از هند، نارنج سه برگ و نارنگی از چین، و انواع اسیدی مرکبات2 از مالزی منشا گرفته اند. در نوشته های چینی مربوط به 2400 سال پیش از میلاد مسیح به پرتقال اشاره شده است، پس از آن در نوشته های سانسکریت3 (800 سال پیش از میلاد) از لیمو ها صحبت شده است. تئوفراستوس، پدر علم گیاهشناسی، در 310 سال پیش از میلاد مسیح، ویژگی های گیاهشناسی سیترون4 را تشریح نموده است و آن را تحت عنوان Malus medica یا Malus persicum با سیب در یک گروه آورده است. در زمان مسیح و کمی پس از آن، واژه citrus از تلفظ اشتباه واژه یونانی Kedros یا Callistris که به معنی مخروط های نارنجی است و نام درختان sandalwood می باشد، به وجود آمد. در این زمان تجارت میوه های مرکبات از طریق آسیا، شمال آفریقا، و اروپا گسترش یافت. مرکبات توسط فرهنگ های مختلف در سراسر دنیا پراکنده شدند (Davies and Albrigo,1994).
بعضی از انواع مرکبات قبل از مسیحیت به مناطق غربی آسیا نظیر عمان، ایران و فلسطین انتقال یافته است. یکی از انواع مرکبات بالنگ یا بادرنگ می باشد که منشاء آن از مناطق جنوبی چین تا هند بوده و بنا به گزارش های مورخین، اسکندر مقدونی این گونه را در 330 سال قبل از میلاد مسیح در ایران مشاهده کرد. تایزوبروتانکا که مطالعات وسیعی در گیاهشناسی مرکبات داشته در بیان و معرفی منشاء مرکبات، خطی را بطور فرضی از جنوب شرقی آسیا به سمت شمال شرقی آسیا پیشنهاد نمود. وی پراکندگی مرکبات ترش و شیرین را روی این خط در جنوب دانسته که سپس به سایر نقاط پخش شده است (سیاری، 1382).
کریستوف کلومب، پانس د لئون5، جان د گریجاولا6 اولین کسانی بودند که در اواخر سده 1400 و اوایل سده 1500 انواع مختلفی از مرکبات را به دنیای جدید بردند. در اواخر سده 1700، کشت و کار مرکبات در فلوریدا توسعه یافت و از این زمان، نخستین صادرات تجاری آغاز شد. دقیقا در همین زمان بود که مرکبات به کالیفرنیا برده شد و کمی بعد از آن، تجارت مرکبات از ایالات غرب آمریکا نیز آغاز شد.
ورود مركبات به ايران به جز گونه بالنگ سابقه اي در حدود 400 ساله دارد. به استناد مدارك تاريخي، ايران دروازه خروج مركبات از آسيا به ساير مناطق دنيا بوده و به عبارت ديگر مركبات از موطن اصلي خود به ساير كشورهاي جهان از ايران و سپس به فلسطين و بالاخره به اروپاي جنوبي و آمريكا انتقال يافته است (فتوحی قزوینی، 1378).
2-2- گياهشناسي
مركبات از خانواده Rutaceae و زير خانواده Aurantioideae است كه سه جنس مهم آن يعنيFortunella, Poncirus, Citrus اهميت اقتصادي زيادي دارد. طبق طبقه بندی سوئينگل جنس Citrus داراي 16 گونه مختلف بود كه با اختلاف نظر دو متخصص به نام هاي سوئينگل و دكتر تاناكا به بيش از 162 گونه مختلف تغيير پيدا كرده است. در طبقه بندي ديگري كه هوگسن انجام داده است، گونه هاي جنس Citrus را 36 عدد ذكر كرده، كه 16 گونه آن با طبقه بندي سوئينگل و 20 گونه با طبقه بندي تاناكا مشترك هستند. طبقه بندي سوئنيگل از لحاظ سادگي و جامع بودن داراي اهميت بوده و مورد استفاده بيشتري دارد (فتوحی قزوینی، 1378).
کلیه میوههایی که مرکبات نامیده میشوند از خانواده روتاسه7 و زیر خانواده آورانتوییده8 هستند. این زیر خانواده بیش از 33 جنس مختلف دارد که تنها 3 جنس آن پونسیروس9، فورچونلا10 و سیتروس11 جنبه اقتصادی دارند و در کشورهای تولید کننده مرکبات از اهمیت ویژهای برخوردارند.
در درختان مرکبات گلهاینر و ماده روی یک پایه هستند، گرده افشانی بهطور طبیعی و به وسیله باد و حشرات انجام میشود. دوره گردهافشانی موثر 2 تا 5 روز پس از باز شدن کامل گل است. دمای مناسب برای گردهافشانی 16 تا 22 درجه سانتیگراد است. یکی از ویژگیهای مرکبات بکرزایی است. این پدیده در گروه ارقام پرتقالهای واشنگتن ناول، نارنگی، پرتقال خونی و … بهطور منظم دیده میشود. چند جنینی از دیگر ویژگیهای مرکبات است و ممکن است از یک بذر 3 تا 5 نهال سبز شود که برخی از آن ها تمام صفات مادری را نیز دارند و برخی به دلیل تفرق صفات ویژگیهای مادری را ندارند (عدولی و همکاران، 1384).
2-2-1- گیاه
تمامی مرکبات، درخت یا درختچه های بلندی هستند که حالت پهن شونده و همیشه سبز دارند. درختان گریپ فروت، بلندترین و لیموهای آب، کوچک ترین اعضای این گروه هستند. این درختان در شرایط طبیعی تا ارتفاعی بین 6 تا 9 متر رشد می کنند، اما اغلب درختان تحت کشت به ندرت تا 5/4 متر رشد می کنند. روی شاخه ها اغلب خار های بلندی دیده می شود، به ویژه در لایم ها، و همچنین در مرحله نونهالی سایر گونه ها. برگ ها ساده و یک برگچه ای هستند (گاهی اوقات برای نشان دادن از دست رفتن برگچه های جانبی برگ های مرکبات، به آن ها برگ های ساده ی تک برگچه ای اطلاق می شود). برگ ها تاحدودی ضخیم بوده و دارای نوک تیز و یا بدون زاویه هستند. برگ ها دارای دمبرگ ستبر و محکمی هستند که توسعه یافته و حالت بال مانند به خود گرفته است؛ پهنا و گستردگی این دمبرگ در گونه های مختلف متفاوت می باشد (گریپ فروت = پهن؛ نارنگی = باریک) (Davies and Albrigo,1994).
2-2-2- گل
مرکبات گل های سفید رنگ خوشبویی دارند که به صورت تکی بر گل آذین گرزن12 حاصل از فلش های رشد جاری (شکوفه های برگی13) ایجاد می شوند، همچنین گاهی اوقات گل ها از فلش های پیشین بوجود می آیند (شکوفه های بدون برگ14). گل ها دارای 5 گلبرگ و کاسبرگ هستند. گل ها با داشتن 8-4 گلبرگ نسبتاً ضخيم و 5-4 كاسبرگ و 32- 16 پرچم همراه با بوي عطر و شهد فراوان، توجه حشرات بويژه زنبور عسل را به خود جلب مي نمايد. کاسبرگ ها در هم فرو رفته اند و یک جام کوچک را بوجود می آورند. تخمدان فوقانی و مرکب است و در اغلب ارقام تجاری حاوی 10 تا 14 برچه15 است (فتوحی قزوینی، 1378).
گلهاي مركبات بر حسب گونه ممكن است كامل، نر و يا ماده باشند. تعداد گلهای نر به شرایط محیطی و رقم بستگی دارد. کم برگی، دمای پایین در زمان تشکیل گل، کمبود مواد غذایی و بالاخره گلهای آخر فصل سبب بروز افزایش گلهای نر می گردد. پرچمها در مقایسه با مادگی کمتر در طول نمو از بین می روند. تخمدان داراي 16-14 برچه بيضوي و متصل به خامه خيلي باريك و گاهي متورم و پهن بوده كه منتهي به كلاله كروي مي شود و بساك پرچمها در مرحله بلوغ به رنگ زرد روشن بوده و چنانچه بساك حاوي گرده ناقص و غير فعال باشد، كرم يا سفيد رنگ خواهد بود (فتوحی قزوینی، 1378).
2-2-3- گل انگیزی
تشکیل گل در مناطق نیمه گرمسیری به لحاظ سرمای زمستان یک نوبت در سال ولی در مناطق گرمسیری در تمام طول سال و یا به عبارت دیگر چندین نوبت در سال می باشد. در مناطق نیمه گرمسیری گل انگیزی در اواخر دی ماه صورت می گیرد. لکن عواملی مثل بیماری، بارندگی، آبیاری سنگین بعد از خشکی، سبب به گل نشستن بی موقع درخت می گردد. نوع گرده افشانی مرکبات بر حسب گونه متفاوت بوده و خودگشن، خودگشن ـ دگرگشن، یا پارتنوکارپ می باشند( لیموترش عموماً خودگشن، لیموشیرین خودگشن و پارتنوکارپ، پرتقال بر حسب رقم دگرگشن و پارتنوکارپ گزارش شده اند (Davies and Albrigo,1994).
2-2-4- گرده افشانی
اغلب ارقام خودگرده افشان16 هستند. برخی ارقام میوه پارتنوکارپ17 تولید می کنند (به عنوان نمونه ‘Tahiti’ lime، و برخی از پرتقال های ناول و تانجلوها). دگر گرده افشانی تنها برای برخی از نارنگی ها و هیبرید های آن ها لازم است.
2-2-5- میوه
میوه مرکبات از اهمیت ویژه ای برخوردار است و از این رو نام ویژه ای بر آن نهاده اند (هسپریدیوم18 – یا سته مرکب). هسپریدیوم در اصل یک سته است که توسط پوست چرمی پوشیده شده است. درونبر19 بخش خوراکی را به وجود می آورد که البته به وسیله دیواره های نازکی20 به 10 تا 14 قسمت تقسیم می شود که هر بخش می تواند تا بیش از 8 بذر داشته باشد، اما غالبا یک بذر در آن ها یافت می شود. هر بخش مجموعه ای از کیسه های آب میوه21 است که این ها دارای پایه های بلندی هستند که به وسیله آن ها به دیواره خارجی متصل می شوند.
بذر مرکبات نسبت به بذر سایر گیاهان تا حدودی متفاوت است زیرا در بذر آن ها علاوه بر رویان جنسی، رویان های خورشی22 نیز بوجود می آیند. تنها در نارنگی ها و پوملو رویان خورشی بوجود نمی آید. این پدیده را چند رویانی می نامند و این امکان را فراهم می نماید تا مرکبات را با استفاده از بذر همگروه سازی نمود. این ویژگی در خزانه ها مورد پسند قرار دارد و از آن به صورت گسترده ای استفاده می شود، اما در امر بهنژادی ایجاد اشکال می نماید. همگروه سازی دیگر درختان میوه، تنها از طریق روش های ازدیاد رویشی نظیر قلمه و افکندن صورت می گیرد که این روش ها بسیار وقت گیر بوده و هزینه زیادی در پی دارند. برای بهنژادگران که تغییرات ایجاد شده در نتاج اهمیت دارد، چندرویانی باعث کاهش بروز تغییرات شده و در نتیجه نتاج شبیه به والد مادری می شوند (Davies and Albrigo,1994).
2-3- گونه های مرکبات تحت کشت در ایران
2-3-1- پرتقال (Citrus sinensis)
پرتقال بعد از سيب دومين ميوه اي است كه در جهان مورد مصرف عموم مردم است. انواع پرتقال ازجنبه مشخصات ظاهري و تركيب شيميايي به چهار دسته گرد (Round Oranges) ، نافدار (Navel Oranges)، رنگدانه دارقرمز (خوني) (Blood Oranges) و غيراسيدي (AcidlessOranges) ؛ برحسب زمان رسيدن به سه گروه زودرس (9-6 ماهه)، ميان رس (12-9 ماهه)و ديررس (بيش از 12 ماه) و از لحاظ تعداد بذر ميوه به ارقام بدون بذر (8-0 بذر)، متوسط بذر (51-9 بذر) و پربذر (بيش از 51 بذر) تقسيم مي شوند.
از دسته پرتقال هاي گرد ارقام هاملين (Hamlin)، والنسيا (Valencia)، لبناني (شاموتي: جافا) (Shamouti : Jafa)، پارسون براون (Parson Brown)، سالوستيانا (Salustiana)، مارس (Marss)؛ از دسته پرتقالهاي نافدار رقم واشنگتن ناول (Washington Navel)؛ از دسته پرتقال هاي خوني ارقام مورو (Moro)، گراس سانگوئي (Gross Sanguine)، سانگونلا (Sanguinello)؛ از دسته پرتقال هاي غيراسيدي رقم ليما (Lima) را مي توان نام برد.
2-3-2- نارنگي ها (C. reticulate)
نارنگي ها از بيشترين ميزان غيريكنواختي فنوتيپيكي در ميان گونه هاي مربوط به جنس سيتروس برخوردارهستند. بر اساس خصوصيات پوست، كيفيت گوشت و آب ميوه و رشد عمومي درخت به دو گروه ماندرين (Mandarin) و تانجرين(Tangerin) تقسيم مي شود.
از دسته نارنگي هاي ماندرين ارقام ساتسوما (Satsuma)، كلمانتين (Clementin) و نارنگي هاي دورگ : تانجلو (Tangelo)، تانگور (Tangor)، كمپلكس (Complex) و از دسته تانجرين ارقام پونكن (Puncan)، دنسي (Dancy)، كلئوپاترا (Cleopatra)، اتابكي و نارنگي محلي ايران را مي توان نام برد.
2-3-3-گريپ فروت (C. paradise)
گريپ فروت داراي ارقام مختلف بذردار تا بدون بذر مي باشد. گريپ فروت به دو دسته گوشت سفيد و گوشت قرمز تقسيم مي شود. از دسته گوشت سفيد ارقام دانكن (Duncan) و مارش (Marsh) و از دسته گوشت قرمز ارقام تامسون (Thompson)، بلاش (Red Blush) و شامبرگ (Shambarg) را مي توان نام برد.
2-3-4- ليمو ترش (C. limon)
ليمو ترش داراي ارقام بذردار و فاقد بذر است كه شامل سه گروه فمينولا (Femminello)، ورما (Verma) و سيسيلين (Sicillian) مي باشد. مهمترين ارقام متداول ايران اوركا (Eureka)، ليسبون (Lisbon) و محلي مي باشند.
2-3-5- نارنج (C. aurantium)
نارنج داراي ارقام مختلفي است كه اغلب آنها از گياهان زينتي محسوب ميشوند. از بين آنها مي توان نارنج شيرين، عطري و خوشه اي را نام برد. جدول 1-2 به صورت خلاصه انواع مرکبات تحت کشت در استان های مختلف را نشان می دهد.
جدول شماره 1-2. پراکندگی انواع مرکبات در استانهای کشور
استاننوع مرکباتگیلانپرتقال: محلی، واشنگتن ناول، تامسون ناول، مارس، هاملین، سالوستیانا
نارنگی: محلی(اتابکی)، انشو، کلمانتین(یافا).
نارنج، لیموترش، بکرایی، دارابی، بهمازندرانپرتقال: محلی یا سیاورز(پیوندی روی نارنج و بذری)، واشنگتن ناول، خونی، تامسون ناول، والنسیا، بیروتی
نارنگی: انشو، کلمانتین، محلی(اتابکی)، پیچ، یونسی
لیموشیرین، لیموترش مازندرانی، نارنج، دارابی، گریپ فروت، بالنگ و سلطان مرکبات
فارسپرتقال: محلی، واشنگتن ناول، تامسون ناول، والنسیا
نارنگی: محلی، کلمانتین(یافا)، اورلاندو تانجلو، مینولا تانجلو، کینو
لیموترش، لیموترش شیشه، اورکالمون، لیسبون لمون، لیمو خارگی یا سنگی، لیمو شیرین، نارنج، دبه، بکرایی، ترنج، بالنگ، بتهاویکرمانپرتقال: محلی، واشنگتن ناول، تامسون ناول، والنسیا، خونی
نارنگی: محلی، کلمانتین، اورلاندو، مینولا، کینو، کینگ
لیمو ترش: محلی، اورکا، لیسبون، گریپفروت(توسفید و توسرخ)، نارنج، بکرایی، بتهاوی، بالنگ، توسرخ(نوعی ترنج)، ترنج، کلئوپاترا ماندالینهرمزگانپرتقال: محلی، واشنگتن ناول، تامسون ناول ، والنسیا
نارنگی: سیاهو(محلی)، کلمانتین، کینو
لیمو ترش، لیمو شیرین، بکرایی، بتاوی، گریپ فروت(توسرخ و تو سفید)خوزستانپرتقال: محلی(دزفولی)، واشنگتن ناول، تامسون ناول
نارنگی: محلی، کلمانتین، کینو، لیمو ترش، لیمو شیرین، اورکالمون، لیسبون لمون
گریپ فروت (توسرخ و توسفید)بوشهرپرتقال: محلی، واشنگتن ناول، تامسون ناول
نارنگی: کلمانتین، کینو
گریپفروت (تو سرخ و توسفید)، لیمو ترش، لیمو شیرینسیستانو بلوچستانپرتقال: محلی، والنسیا، واشنگتن ناول، تامسون ناول
نارنگی: کلمانتین، کینو
گریپفروت (توسرخ و توسفید)، لیمو ترش، لیمو شیرین، اورکالمون، لیسبون لمونيزد(طبس)پرتقال محلی-



قیمت: تومان

دسته بندی : پایان نامه

پاسخ دهید