دانشگاه آزاد اسلامی
واحد رشت
دانشکده کشاورزی
گروه آموزشی زراعت
پایان نامه تحصیلی جهت اخذ درجه کارشناسی ارشد
رشته کشاورزی گرایش زراعت
عنوان:
بررسی اثر میزان رسیدگی و تعداد چین برداشتی بر عملکرد کمی و کیفی تولید توتون pvh19
استاد راهنما:
دکتر سید مصطفی صادقی
نگارش
محمد تقی ذاکر جلالی
بهمن 1393
سپاسگزاری :
آموختیم : لحظات شادی خدا را ستایش کنم.
لحظات سختی خدا را جستجو کنم.
لحظات آرامش خدا را مناجات کنم.
لحظات درد آور به خدا اعتماد کنم.
و در تمام لحظات خدا را شکر کنم………………..
وظیفه بر خود می دانم مراتب سپاسگذاری و تشکر خود را از تمام عزیزانی که در اجرای این پایان نامه کمک و یاری نموده اند تشکر و قدردانی نمایم.
از جناب دکتر سید مصطفی صادقی که زحمت راهنمایی این پایان نامه را بر عهده داشتند وهمچنین دکتر محمد تقی صفرزاده و زیر گروه کشاورزی دانشکده که به لحاظ داوری این پایان نامه زحمت کشیده قدردانی می نمایم.
از همکاران گرامی خود در ایستگاه تحقیقات توتون رشت که همکاری صمیمانه ای را در تهیه و آماده سازی این پایان نامه با اینجانب داشته اند کمال تشکر را می نمایم – آقایان مهندس امیر میر خوشحال ،علیرضا جارزاده ، نقی حسین زاده، ، مهدی رنجبر ، مهیار مشتاقی ، محمد حسین برزگر خو ، مرواویج شعاعی دیلمی ، و تمامی کسانی که به نحوی دست اندر کار تنظیم و انجام پایان نامه بوده اند که اسم آنها از قلم افتاده صمیمانه تشکر و قدر دانی می کنم.
*****تقدیم به آنان که امروز را مدیون دیروز آنانم*****
آنان که وجودم برایشان همه رنج و وجودشان همه مهر ، توانشان رفت تا به توانایی برسم ، مویشان سپید ، تا رویم سپید بماند
(شادروان پدر و مادر عزیزم)
آنان ک فروغ نگاهشان ، گرمی کلامشان ، روشنی رویشان ، سرمایه های جاودانه زندگی من هستند ( همسرم مهسا و فرزند عزیزم صدرا )
آنکه راستی قامتم بر شکستگی قامت او تجلی یافت ( خواهرم زنده یاد دکتر زهره ذاکر جلالی)
در برابر وجود گرامیشان زانوی ادب بر زمین می زنم و بادلی مملو از عشق و محبت و خضوع بر دستشان بوسه و به روح پر فتوح آنان سلام و صلوات می فرستم .
روحشان پر فتوح و سرو وجودشان سر بلند و استوار باد.
<<<< تقدیم به پسرم صدرا که احساسی لطیف تر از ابریشم دارد >>>>
کوچک همه بزرگان محمد تقی ذاکر جلالی
فهرست مطالب
چکیده1
فصل اول2
مقدمه وکلیّات2
مقدمه:3
1-کلیات4
1-1: پیشینه کشت و کار توتون در جهان و ایران4
1-1-1 : پیشینه کشت و کار در جهان4
1 ـ 1-2 : پیشینه کشت و کار در ایران4
1 ـ 1-3 : سطح زیر کشت و مقدار تولید توتون در جهان و ایران5
1 ـ 1-4: اهمیت اقتصادی توتون5
1-2: مشخصات گیاهشناسی توتون9
1-2-1: مشخصات زیر جنس پتونیویدس ( ( Nicotiana Petunioides10
1-2-2 : مشخصات زیر جنس روستیکا ( Nicotiana Rustica )10
1-2-3 : مشخصات زیر جنس تاباکوم ( Nicotiana Tabacum )11
1-3 : طبقه بندی غیربوتانیکی (صنعتی)12
1-4: مشخصات مرفولوژیکی و گیاه شناسی توتون14
1-4-1 : برگ14
1-4-2 : گل15
1-5: درجه حرارت و آب و هوای عمومی15
1-6 : مفهوم کلی کیفیت برگ توتون16
1-6-1: ویژگیهای فیزیکی شامل17
1-6-2 : ویژگیهای شیمیایی17
1-6-3 : ویژگیهای فیزیکی برگ17
1-7 : عطر توتون ( aroma )یا بوی توتون ( odor )20
1-7-1 : مزه یا طعم ( taste )21
1-7-2 : عطر و طعم ( Flavour )21
1-8: ویژگی های شیمیایی توتون21
1-8-1: آب21
1-8-2 : مواد خشک و خاکستر22
1-8-3 : ترکیبات معدنی23
1-8-4 : ترکیبهای آلی: کربوهیدراتها24
1-8-5 : سلولز و لیگنین24
1-8-6 : همی سلولز24
1-8-7 : ترکیبهای ازتی(nitrogenous compunds)25
1-8-8: ازت: کل (total nitrogen)25
1-8-9: پروتئین ها25
1-8-10 : ازت آلفل آمین25
1-8-11: آلکالوئیدها25
1-8-12: بازهای فرار کل ( tvb) total volatile basis26
1-9: توزیع نیکوتین در سطح برگ26
1-9-1: اترهای نفتی قابل استخراج26
1-10: عوامل مختلفی که بر کیفیت برگ توتون موثرند27
1-11: انواع توتون و محل برگ روی ساقه27
1-12: اثر عوامل محیطی و زراعی مؤثر برروی کیفیت برگ توتون29
1-12-1: تأثیر آب و هوا29
1-12-2: تأثیر مواد غذایی روی کیفیت برگ توتون30
1-12-3 : فسفر31
1-12-4: پتاسیم31
1-12-5: گلزنی و کنترل جوانههای جانبی روی کیفیّت توتون برگ31
1-12-6 : کلر31
1-13 : نقش عوامل زراعی روی کیفیت برگ توتون32
1-14 : آماده سازی خاک برای کاشت توتون32
1-15: كنترل جوانه هاي جانبي33
1-16 : برداشت، عمل آوري، جور و دسته بندي و خريد توتون ويرجينيا36
1ـ16ـ1: اصول برداشت توتون ويرجينيا:36
1 ـ16 ـ 2: علايم رسيدگي برگ هاي ويرجينيا:37
1ـ16ـ3 : زمان برداشت و عمليات سوزن زني و يا كاست زني: (Racking )37
1ـ 17 : عمل آوري توتون ويرجينيا:39
1ـ17ـ1: تأسيسات عمل آوري:39
1ـ17 ـ2 : گرمخانه سنتي:39
1ـ17ـ3 : گرمخانه نيمه مدرن:39
1ـ17 ـ4 : گرمخانه مدرن:39
فصل دوم41
بررسی منابع41
2-1-عملکرد و اجزاي عملكرد گياه توتون42
2-2- خصوصیات کیفی برگها42
2-6-1- چين43
2-6-2- رسيدگي برگ و برداشت44
فصل سوم48
مواد و روشها48
3-1. مشخصات محل اجرای آزمایش49
3-2- اطلاعات هواشناسی منطقه آزمایش49
3-3-خصوصيات خاک محل انجام آزمایش51
3-4- طرح آزمایشی52
3-5-نحوه اجرای آزمایش52
3-6 روش نمونه برداری53
3-7- خصوصیات مورد بررسی53
3-7-1- تعداد برگ کل53
3 – 7-2- تعداد برگ مورد استفاده در صنعت تجاری53
3-7-3- قطر ساقه53
3-7-4- ارتفاع بوته53
3-7-5-تاریخ گلدهی53
3-7-6- طول وعرض پا برگ54
3-7-7-طول و عرض کمر برگ54
3-7-8- طول وعرض لچه برگ54
3-7-9- عملکرد برگ خشک54
3-7-10- عملکرد اقتصادی(عملكرد برگ سبز و خشك)54
3-7-11- میزان عدد SPAD برگها54
3-8- روشهای اندازه گیری قند احیاء ،نیکوتین،کلر55
3-8-1- قند احياء :55
3-8-2- نيكوتين55
3-8-3- کلر57
3-9-محاسبات آماری57
فصل چهارم58
نتایج وبحث58
4-1 نتایج وبحث اثر میزان رسیدگی برگ توتون وتعداد چین برداشتی بر خصوصیات مورفولوژیکی گیاه توتون به شرح زیر می باشد59
4-1-1 تعداد برگ قابل برداشت59
4-1-2 طول برگ توتون59
4-1-3 عرض برگ توتون60
4-1-4- قطر ساقه توتون60
4-1-5- ارتفاع ساقه توتون61
4-1-6- سطح برگ توتون61
4-2- اثر میزان رسیدگی برگ توتون و چین برداشتی بر وزن تر برگ توتون64
4-3 اثر میزان رسیدگی برگ توتون و چین برداشتی بر وزن خشک برگ توتون(عملکرد)65
4-4 اثر میزان رسیدگی برگ توتون و چین برداشتی بر قیمت متوسط یک کیلوگرم توتون خشک66
4-5 اثر میزان رسیدگی برگ توتون و چین برداشتی برعملکرد اقتصادی67
4-6 صفات کیفی71
4-6-1 اثر میزان رسیدگی برگ توتون و چین برداشتی برمقدار نیکوتین برگ توتون71
4-6-2 اثر میزان رسیدگی برگ توتون و چین برداشتی برمقدار قند برگ توتون72
4-6-3 اثر میزان رسیدگی برگ توتون و چین برداشتی بر عدد SPAD پا برگ گیاه توتون73
پیشنهادات78
منابع79
فهرست منابع:80
فهرست جداول
جدول 1-1 ………………………………………………………………………………………………………………………… 7
جدول 1-2 …………………………………………………………………………………………………………………………. 7
جدول 1-3 ………………………………………………………………………………………………………………………….29
جدول 3-1 ………………………………………………………………………………………………………………………… 51
جدول 4-1 ……………………………………………………………………………………………………………………….. 63
جدول 4-2 ………………………………………………………………………………………………………………………… 68
جدول 4-3 ………………………………………………………………………………………………………………………. 76
فهرست نمودارها/اشکال
نمودار 1-1 …………………………………………………………………………….. ……………………………………………..8
نمودار 1-2 ……………………………………………………………………………. ………………………………………………8
نمودار 3-1 ……………………………………………………………………………. …………………………………………… 49
نمودار 3-2 ………………………………………………………………………………………………………………………… . 50
نمودار 3-3 …………………………………………………………………………………………………………………………….50
نمودار 4-1 …………………………………………………………………………………………………………………………… 69
نمودار 4-2 ……………………………………………………………………………………………………………………….. .. 69
نمودار 4-3 …………………………………………………………………………… ……………………………………………. 70
نمودار 4-4 ………………………………………………………………………….. ………………………………………………70
نمودار 4-5 …………………………………………………………………………………………………………………………. .71
نمودار 4-6…………………………………………………………………………………………………………………………… 77
نمودار 4-7………………………………………………………………………………………………………………………. …. 77
نمودار 4-8………………………………………………………………………………………………………………………… .. 78
نمودار 4-9………………………………………………………………………………………………………………………… .. 78
بررسی اثر میزان رسیدگی و تعداد چین برداشتی بر عملکرد کمی و کیفی تولید توتون pvh19
چکیده
به منظور بررسی اثر میزان رسیدگی و تعداد چین برداشتی بر عملکرد کمی و کیفی تولید توتون pvh19 آزمایشی در قالب فاکتوریل در پایه بلوک کامل تصادفی در 3 تکرار در مزرعه آزمایشی مرکز تحقیقات توتون رشت واقع در کیلومتر 3 جاده فومن روستای احمدگوراب انجام شد. در این آزمایش دو عاملی، عامل اول میزان رسیدگی برگ در هر چین ( بیش از حد رسیده، رسیدگی معمول، کمی نارس ) بعنوان فاکتور A در سه سطح ( a1 a2 a3 ) و عامل دوم برداشت تقریباً 30 برگ باقیمانده پس از حذف خاکبرگها و گلزنی و محلول پاشی بعنوان فاکتور B در سه سطح (b1 b2 b3 ) به ترتیب b1 (پابرگ ، پشت پابرگ، کمربرگ اول ، کمربرگ دوم، زیر لچه برگ، لچه برگ) b2 ( پابرگ و پشت پابرگ و بقیه چین ها مثل b1 ) b3 (پابرگ و پشت پابرگ، کمربرگ اول و دوم، زیر لچه برگ، لچه برگ ) بود.نتایج حاصل از اندازه گیری ها نشان داد که میزان رسیدگی بر خصوصیات عملکردی توتون موثر بود که بالاترین عملکرد وزن خشک به مقدار 3190 کیلوگرم و قیمت متوسط به مقدار 62500ریال ودرآمد ناخالص به 195747000ریال برای تیمار نرمال براورد گردید و همچنین چین برداشتی بر وزن تر وخشک گیاه توتون موثر بود همچنین میزان رسیدگی بر خصوصیات کیفی توتون که شامل وزن تر ، وزن خشک ،درآمد ناخالص وقیمت متوسط وصفات کیفی قند ،نیکوتین ، کلروفیل پا برگ ،کمر برگ و لچه برگ در سطح یک درصد معنی دار گردید وصفات کمی شامل طول برگ ،عرض برگ،تعدادبرگ وارتفاع بوته معنی دار نگردید وبا توجه به نتایج به دست آمده میزان رسیدگی برخصوصیات کیفی توتون وعملکرد موثر است .
فصل اول
مقدمه وکلیّات
مقدمه:
علی رغم منفور بودن استعمال سیگار در نزد جهانیان، توتون هنوز یکی از محصولات با ارزش کشاورزی و صنعتی به شمار می رود و در اقتصاد کشورهای تولید کننده آن نقش مهمی را ایفاء
می کند و درآمد حاصل از فرآورده های مختلف این گیاه رقم قابل توجهی از درآمد ملّی کشورهای تولید کننده را تشکیل می دهد و میلیون ها نفر از مردم جهان به طور مستقیم به زراعت، صنعت تولید و فروش فرآورده های مختلف این گیاه اشتغال دارند. سطح زیر کشت این گیاه در جهان نزدیک چهار میلیون هکتار و کل تولید توتون بیش از شش و نیم میلیون تن می باشد. میزان تولید کشورهای آسیایی بیش از 4 میلیون تن است و میلیونها نفر از مردم جهان به طور مستقیم به زراعت، صنعت تولید و فروش فرآورده های مختلف این گیاه اشتغال دارند ( جبارزاده به نقل از فائو، 2006 ). هم اکنون بیشترین مصرف توتون به صورت سیگار می باشد.
مصرف روز افزون سیگارت و انواع فرآورده های دخانی، لزوم افزایش سطح زیر کشت برای پاسخ گویی به نیاز چند صد میلیون نفر مصرف کنندگان فرآورده های دخانی، را توجیه می کند ( جبارزاده به نقل از 1370 الف ). انواع ارقام تجاری توتون جهت تولید فرآورده های دخانی در ایران کشت می شود و مناطق کشت توتون سیگارت عبارتند از استان مازندران 35 درصد، گلستان 25 درصد، گیلان20 درصد، آذربایجان غربی 15 درصد و کردستان 5 درصد. سالانه بیش از 50 میلیارد نخ سیگارت در ایران دود می شود که فقط 27 میلیارد نخ در ایران تولید می شود که دارای کیفیت چندان نامطلوبی نیستند (جبارزاده به نقل از بی نام، 1380 الف ). توتون با توجه به پتانسیل مطلوب شرایط آب و هوایی و خاک به ویژه در استان های شمالی کشور می تواند جایگاه ویژه ای در ایران داشته باشد. متاسفانه در سال های اخیر سطح زیر کشت آن در ایران به دلیل عملکرد پائین ارقام مورد استفاده در مقایسه با هزینه بالای تولید آن و عدم تأمین نیازهای آبی گیاه به شدت کاهش یافته است
1-کلیات
1-1: پیشینه کشت و کار توتون در جهان و ایران
1-1-1 : پیشینه کشت و کار در جهان
کریستف کلمب در اکتبر سال1492 میلادی در اولین سفر خود وقتی به کوبا رسید مشاهده کرد که بومیان برگهای گیاهی را به هم پیچیده و پس از آتش زدن آنها، دود آن را به دهان خود فرو برده و از بینی خود خارج می کردند. علاوه بر این بومیان در هنگام سفر نیز برگ های این گیاه را خرد کرده در کیسه می ریختند و در مواقع لزوم مقداری از آن را کوبیده در چوب ذرت یا نی و یا در سر استخوان جای داده بعد از آتش زدن، دود آن را به داخل دهان خود می کشیدند. این مشاهدات برای کریستف کلمب و همراهان او تازگی داشت. حتی در جنگ هایی که بین بومیان و مهاجران روی می داد، بومیان سرخ پوست تیرهای خود را به یک نوع سم گیاهی آغشته نموده و به سوی دشمن پرتاب می کردند.
این گیاه همان توتون یا تنباکو بود که شیره آن بعدها به نیکوتین معروف شد (جبارزاده به نقل از اخورست، 1981 ). کشیش همراه کریستف کلمب در این سفر بنام رومانو پانو اولین کسی بود که شرحی در خصوص توتون در سال 1497 میلادی نوشت و به احتمال زیاد اولین کشور اروپایی که توتون به آنجا آورده شد، پرتغال بود. در سال1560میلادی بذر گیاه توتون توسط ژان نیکوت سفیر فرانسه در پرتغال به فرانسه فرستاده شد و ملکه فرانسه کاترین دومویسی نام گیاه را به افتخار فرستنده آن، نیکوتیانا نامید و آلکالویید موجود در این گیاه نیکوتین نام گرفت. بذر توتون پس از 5 سال از فرانسه به آلمان انتقال یافت و در سال 1568 میلادی توسط سر فرانسیس درک به انگلستان و سپس به هلند، بلژیک، ایتالیا، اسپانیا، ترکیه، یونان،مصر، سوریه، چین و ایران واردشد ( جبارزاده به نقل از اخورست، 1981 ).
1 ـ 1-2 : پیشینه کشت و کار در ایران
با حمله پرتغالی ها به جنوب ایران در سال 1514 میلادی و در خلال اشغال صد ساله جزیره هرمز به دست آنان، ایرانیان نیز به تدریج با گیاه توتون آشنا شدند اما طرز استفاده توتون و تنباکو در ایران تغییر یافت و ایرانیان لوازمی برابر ذوق خود برای دود کشی ایجاد کردند وسیله ای که اروپاییان برای دود کردن به کار می بردند عبارت بود از پیپ های کوچکی که از فلز یا سفال ساخته میشد در ایران این وسیله کشیدن توتون با ذوق و هنر ایرانی در هم آمیخت و پیپ ساده تبدیل به چپق گردید و در تزیین آن سلیقه خاص ایرانی به کار رفت. که علاوه بر آن وسیله دیگری برای دود کردن تنباکو به نام قلیان توسط ایرانیان اختراع گردید. اولشگر در نوشته های خود به سال 1647 میلادی به کشت توتون در ایران اشاره کرده است. در آن زمان ایرانیان برای کشیدن توتون از قلیان استفاده می کردند. آنچه که محقق است، توتون در زمان سلطنت شاه عباس ( 1628-1594 میلادی ) رواج کامل یافت ولی دقیقا معلوم نیست که کشت آن از چه سالی شروع شده است ( جبارزاده به نقل از اخورست، 1981 ).
در سال 1875 میلادی نیز توسط شخصی به نام دکتر استپان هارطونیانس که در گیلان به حکیم فانوس مشهور بوده بذر توتون سیگارت به نام سامسون از ترکیه به ایران وارد و مورد کشت قرار داده از آن زمان تا سال 1294 شمسی خرید و فروش توتون و تنباکو در دست تجار بود و در این سال برای اولین بار انحصار دولتی دخانیات به تصویب مجلس شورای ملی آن زمان رسید و دولت وقت در سال 1313 و 1314به طور مستقیم مبادرت به خرید و فروش توتون و تنباکو کرد (جبارزاده به نقل از اخورست، 1981 ).
1 ـ 1-3 : سطح زیر کشت و مقدار تولید توتون در جهان و ایران
سطح زیر کشت توتون در جهان حدود 9/3 میلیون هکتار است که از این سطح زیر کاشت حدود 7/6 میلیون تن برگ توتون خشک تولید می کرد. لیکن بزرگترین تولید کنندگان توتون آمریکا و چین می باشند که در مجموع تولید آنها به 40 درصد تولید جهانی می رسد و دیگر کشورهای تولید کننده توتون در جهان عبارتند از هند، برزیل، آرژانتین، زیمباوه، بلغارستان، روسیه، ترکیه، ژاپن، کره جنوبی، کانادا و ایتالیا ( جبارزاده به نقل از فائو ، 2006 ) سطح زیر کشت توتون در ایران 10000 هکتار است که در چند سال اخیر بعلت اینکه قیمت خرید برگ توتون از زارعین پایین است و در آمد حاصل از کشت محصولات دیگر بیشتر بوده کاهش یافته است (جبارزاده به نقل از رنجبر، 1384).
1 ـ 1-4: اهمیت اقتصادی توتون
ورود توتون به اروپا و توسعه کشت آن در ابتدا بعنوان یک گیاه دارویی برای مبارزه با امراض جلدی بخصوص جرب انجام شد ولی بعداً بطور تدریجی دود کردن آن متداول گردید. علیرغم فشارهایی که بر مصرف کنندگان دود توتون اعمال گردید، کشت و استعمال آن در تمام قاره ها متداول گردید و مصرف آن همه ساله به مقدار قابل توجهی افزایش یافت. این محصول در بعضی از کشورها نقش مهمی در کمک به بودجه کشور ایفا می کند از این رو دخانیات غالباً به صورت انحصاری در اختیار دولت ها قرار گرفته است (جبارزاده به نقل از اخورست، 1981). ازبرگ توتون در تولید سیگارت در کارخانجات سیگارت سازی جهان استفاده می شود و اصولاً برگهای بزرگ و سالم ارزش اقتصادی بیشتری دارند از حدود 50 سال قبل توتون هموژنیزه از لپه برگ ها و خاک توتون تولیدی در فرایندهای دوباره خشک کنی حاصل می شود. در سیگارت سازی مصرف می شود از حدود 100 کیلو گرم توتون حدود 20-25 کیلو گرم ضایعات داریم از این ضایعات جهت ساخت توتون هموژنیزه استفاده می شود ( جبارزاده به نقل از هیرتز و سیلک، 2009 ).
از رگبرگ های توتون در ساخت سیگارت تیپ غربی استفاده می شود چون دمار ( رگبرگ ) باعث کاهش توتون خوری در یک نخ سیگار شده و جذب سس و اسانس را در توتون بالا برده ساخت سیگار را مقرون به صرفه می کند ( جبارزاده به نقل از هیرتز و سیلک، 2009 ). تولید کرم ترک سیگار حاوی نیکوتین، دود سیگارت مخلوط بسیار پیچیده ای از مواد شیمیایی که بر اثر سوختن ناقص توتون، طی استعمال سیگارت تشکیل می شود. در کرم ترک سیگار که تنها طری نیکوتین و ترکیبات پایه کرم جهت جذب نیکوتین می باشد می تواند وابستگی افراد سیگاری را از بین ببرد و از طرفی اثرات مخرب ترکیبات بسیار خطرناک حاصل از سوختن سیگار نیز در این روش وجود ندارد نیکوتین موجود در کرم ترک سیگار تقریبا 2 دقیقه پس از استفاده از طریق پوست بدن جذب و وارد خون می¬گردد ( جبارزاده به نقل از رمضانعلی مهتابی، 1387 ).
همواره ساقه توتون در مزارع باقیمانده و چون در اواخر برداشت حالت خشبی پیدا می کند و برای کشت سال بعد ایجاد مشکل می کند از ساقه توتون برای کمپوست استفاده می شود که باعث جمع آوری از سطح مزرعه شده و در حاصلخیزی مزرعه پس از استفاده در مزرعه موثر می باشد ( جبارزاده به نقل از سینا سیاوش مقدم و مصباح، 1379 ). دخانیات همواره یکی از ارکان اقتصاد ملی بوده است. در آمد حاصل از آن که با آهنگ سریعی هر ساله رو به افزایش است باعث بالا رفتن در آمد کشور می گردد که نتیجه آن اجرای طرح های عمرانی زیادتر و تأمین رفاه بیشتر است. بعلاوه چندین هزار زارع توتونکار، کارگر ساخت فرآورده های دخانیات، کارمندان و عاملین فروش نیز چرخ زندگی آنها بوسیله این صنعت در حال گردش است (جبارزاده به نقل از آشنایی با کشت و صنعت دخانیات ایران، 1375)..
سطح زیر کشت توتون در جهان حدود 9/3 میلیون هکتار است که از این سطح زیر کاشت حدود7/6 میلیون تن برگ توتون خشک تولید می گردد. لیکن بزرگترین تولید کنندگان توتون آمریکا و چین می باشند که در مجموع تولید آنها به 40 درصد تولید جهانی می رسد ( جداول 1ـ1 و 1ـ2 ) و دیگر کشورهای تولید کننده توتون در جهان عبارتند از هند، برزیل، آرژانتین، زیمباوه، بلغارستان، روسیه، ترکیه، ژاپن، کره جنوبی، کانادا و ایتالیا ( جبارزاده به نقل از فائو، 2006 ).سطح زیر کشت توتون در ایران حدود 10000 هکتار است ( جدول 1ـ1 ) که در چند سال اخیر بعلت اینکه قیمت خرید برگ توتون از زارعین پایین است و در آمد حاصل از کشت محصولات دیگر بیشتر بوده، کاهش یافته است ( جبارزاده به نقل از رنجبر، 1384 )..
جدول 1ـ1ـ آمار سطح زیرکشت و تولید و عملکرد توتون و تنباکو در ایران (1380-1389)
سال زراعیسطح زیر کشت (هکتار)تولید (تن)عملکرد (کیلوگرم)آبیدیم81-802050821/2674332/140194/108082-811432659/2219449/16177/91783-821089305/1252101/132237/82784-836/1379804/2218015/158124/168085-846/1187319/1547952/168348/76886-85841473/116393/143471/130987-861082347/1670361/156859/113388-87799385/882536/118453/84889-88958616/1414599/151092/1029

جدول 1ـ2ـ آمار سطح زیرکشت و تولید و عملکرد توتون و تنباکو در ایران (1389-1394)
سالسطح زیر کشت هکتارتولید تنعملکرد (کیلو گرم)90-8965/48945/623135509/127391-9065/57936/9384796162092-913/593990872890153093-9277/60949/9092201149294-9359/567289066351570توضیح اینکه درسال زراعی 94-93 تولید محصول و برآورد عملکرد هکتاری بر اساس آمار مساحی حزاری اعلام شده است
شکل 1ـ1ـ آمار کشورهای تولیدکننده توتون در سال 2009
شکل 1ـ2ـ آمار کشورهای تولید کننده توتون براساس رتبه 2010
1-2: مشخصات گیاهشناسی توتون
توتون ازخانواده بادمجانیان Solanaceae جنس بوتانیکی Nicotiana و از بزرگترین تقسیمات این خانواده مشتمل بر بیش از 64 گونه شناخته شده و تعداد زیادی واریته ونژاد میباشد که امروزه در جهان عموماً اشکال و واریتههای مختلف آن را به نام توتون یا Tobacco مینامند. نام علمی آن نیکوتیانا تاباکوم ( Nicotiana Tabacum ) و با 2n=48 کروموزوم گیاهی است خودگشن که معمولاً به صورت یکساله کشت میشود ولی بعضی از انواع وحشی آن به علت دارا بودن ساقه چوبی همچون یک گیاه دایمی رشد و نمو میکنند. توتون یک گیاه روز کوتاه میباشد اما ارقامی با طول روز بلند حتی ارقامی که نسبت به طول روز حساسیت از خود نشان نمیدهند نیز وجود دارد. طول متوسط ریشه گیاه در حدود 50 سانتینتر میباشد ولی در شرایط خاص ممکن است تا 100 سانتیمتر در خاک نفوذ کند ( شعاع دیلمی، 1384 ).
نیکوتین ابتدا در ریشه تشکیل و سپس به برگها منتقل میشود. ساقه توتون ابتدا علفی و سبز رنگ بوده و به تدریج سفت و نیمه خشبی میشود. ارتفاع ساقه در ارقام مختلف بین50 سانتیمتر تا بیش از 2 متر متفاوت میباشد. در طول ساقه تعدادی گره وجود دارد که تعداد و فواصل آنها در ارقام مختلف متفاوت است. قطر ساقه نیز از پایین به بالا به تدریج کاهش می یابد. بوته توتون به اشکال مخروطی، ذوزنقه ای، لوزی و استوانهای دیده می شوند ( شعاع دیلمی، 1384 ).
برگ توتون ساده و نسبتاً پهن وسبز رنگ و با لبه کامل است که بطور متناوب در روی ساقه قرار
میگیرند و معمولاً توسط دمبرگ مشخص و یا بدون دمبرگ با زاویه بین 30 تا 85 درجه به ساقه متصل میشوند. ارقام توتون بین20 تا30 برگ دارند، ولی در برخی از موارد ممکن است تعداد
برگ ها بیشتر شوند ( شعاع دیلمی، 1384 ).
اندازه برگ ها در ارقام مختلف متفاوت بوده و طول برگ به 50 تا 75 سانتیمتر و عرض آنها به30 سانتیمتر میرسد. معمولاً در هر بوته کمر برگها ( برگ های وسطی ساقه ) بیشترین طول و عرض را دارا میباشند و لچه برگها ( برگ های زیر گل آذین ) کوچکترین برگ ها هستند. گل آذین خوشهای و گل به رنگ سفید، صورتی قرمز و بنفش میباشند که از پنج کاسبرگ، پنج گلبرگ به هم پیوسته و یک مادگی دوخانه ای تشکیل شده است. هر بوته 200 تا 400 کپسول داشته و در هر کپسول بین 500 تا 3000 و گاهی 8000 عدد بذر ریز و قهوهای رنگ وجود دارد. بطوریکه هر گرم آن حاوی 10 تا 12 هزار بذر است و به عبارت دیگر وزن هزار دانه آن 08/0 تا 1/0 گرم میباشد ( شعاع دیلمی، 1384 ).
توتون در اصل گیاهی است دائمی ولی چون نمیتواند سرما و یخبندان را تحمل کند بصورت گیاهی یکساله کشت می شود..بر اساس طبقه بندی گود اسپید جنس نیکوتیانا به سه گروه یا زیرجنس تقسیم شده و دارای شش گونه است ( شعاع دیلمی، 1384 ).
1-2-1: مشخصات زیر جنس پتونیویدس ( ( Nicotiana Petunioides
بوتههای این گروه غالبا علفی و دارای برگهای دمبرگ دار و یا بدون دمبرگ میباشند. اختلاف کروموزومی گونههای مختلف آن معمولاً زیاد است ریشه اصلی آن رشد قابل ملاحظهای داشته ولی ریشههای فرعی دارای رشد کم بوده و ارتفاع ساقه نیز کوتاه میباشد. از نظر کشاورزی در فرآوردههای دخانیاتی نقش نداشته و از آن بیشتر در جهت تهیه پایههای مقاوم به امراض و از بعضی واریتههای آن مانند نیکوتیانا آلاتا و N. sylvestris بعنوان گیاه زینتی در گل کاری استفاده میشود. مهمترین گونههای این ریز جنس عبارتند از:
1- N. Sylvestris n=12
2- N. alata n=9
3-N. Debneyi n=24
4-N. Megalosiphon n=2
5-N. Exigua n=16
1-2-2 : مشخصات زیر جنس روستیکا ( Nicotiana Rustica )
بوتههای این جنس قوی وبطور استثنائی بصورت درختچه میباشند. سیستم ریشه آن افشان بوده و ریشه اصلی با انشعابات متعددی که رشد آنها خیلی زیاد است تقسیم میشود. برگها معمولاً پهن و گرد و دارای دمبرگ بوده ولی قاعده آن گاهی قلبی شکل است. رگبرگها ممتد وکشیده و بافت برگ ضخیم میباشد. ارتفاع ساقه کوتاه وکلفت بوده، جام گل منظم و گلبرگها برنگ صورتی مایل بزرد میباشند.
گل آذین خوشهای و گلها قبل از گردافشانی باز نمیشوند. بذرها درشت تر بوده و تقریباً سه برابر تاباکوم وزن دارد. دارای 24 عدد کروموزوم میباشد و بعنوان هیبریدی حاصل از تلاقی N.Paniculata (n=12) و N.undulata (n=12) بوده و یک آمفی پلوئید تلقی میگردد. این نوع توتونها معمولاً دارای نیکوتین زیاد میباشند. بعضی از انواع تنباکوی ایران و توتون ماخورکای روسیه همچنین توتون جویدنی Dunsa جزو این زیر جنس میباشند. توتونهای متعلق به این جنس اهمیت زیاد نداشته و در جهان فقط در سطح محدودی از چین، هندوستان وشوروی کشت میشود.
گونههای مهم آن عبارتند از:
1-N. Paniculata n=12
2-N. gluca n= 10
3-N. Solanifolia n=10
4-N. Rustica n=24
1-2-3 : مشخصات زیر جنس تاباکوم ( Nicotiana Tabacum )
این زیر جنس دارای بوتههای قوی بوده و برگها در قاعده باریک شده و بندرت به دمبرگی که غالباً بالدار هستند ختم میشوند. رنگ گلها از صورتی تا قرمز متغیر است. سیستم ریشهای آن حد واسط بین Rustica و Petuniodes میباشد. ارتفاع ساقه بلند ( 180 سانتیمتر ) و گل آذین بصورت خوشهای است. طول گلهای آن حدود 5 سانتی متر بوده که از طول گلهای روستیکا بلندتر میباشد. نیکوتیانا تاباکوم بصورت وحشی یافت نمیشود. و اصولاً از تلاقیN.syluestris (n=12) و N.tomentosipormis (n=12) بوجود آمده و یک آمفی پلوئید میباشد.
گونههای مهم این زیر جنس عبارتند از:
1-N. Tomantosa n=12
2-N. glutinosa n=12
3-N. otophora n=12
4-N. Tabacum n=24
قسمت اعظم توتونهای تجارتی متعلق به این گروه میباشند ( شعاع دیلمی، 1384 ).
اهمیت توتون به علت داشتن نیکوتین است. نیکوتین، آلکالوئیدی است با فرمول C10H14N2 که در ریشه توتون ساخته شده ولی در همه قسمتهای گیاه، جزء بذر رسیده دیده میشود. مقدار آن در برگ های از سایر اعضای گیاه بیشتر است. مقدار نیکوتین در واریته ها و گونههای مختلف توتون متفاوت است ( شعاع دیلمی، 1384 ).
گل توتون پنج پرچم دارد که به قسمت لولهای گلبرگها چسبیدهاند. مادگی گل، خامهای طویل دارد و تخمدان آن از یک کپسول دوخانهای تشکیل شده که در آن 2000 اوول یا بیشتر، ممکن است موجود باشد. کلاله آن چسبناک است و گرده به سهولت به آن میچسبد. توتون، ‌اصولاً گیاهی اتوگام است ولی تا 3/11 درصد آلوگامی در آن دیده میشود که توسط حشراتی مانند زنبور عسل،‌گونههایی از زنبور بومبوس، مرغ مگس خوار یا مرغ زرین پر انجام میگیرد. درصد آلوگامی نیز بستگی به واریتههای مختلف دارد. چون درصد آلوگامی نسبتاً زیاد است. برای بدست آوردن توتون خالص یا صد درصد اتوگامی میباید گل ها را پس از آرایش داخل پاکت های مخصوص قرارداد که عمل خود تلحیقی در آنها انجام شود. جوانه زنی بذوردر حد مقبول 14 روز پس از برداشت و ماکزیمم جوانه زنی 22 روز پس از برداشت میباشد. همچنین برای ایجاد همزمانی در جوانهزنی بذوری که دارای پریودهای زمانی مختلف دورمانسی میباشند با قراردادن آنهادرحرارت10درجه سانتیگراد ( 27-23 درجه فارنهایت ) و رطوبت نسبی 12-10 درصد قوه نامیه، بذور بیش از 30 سال حفظ خواهد شد ( شعاع دیلمی، 1384 ).
1-3 : طبقهبندی غیربوتانیکی (صنعتی)
طبقهبندی بوتانیکی توتون فقط به منظور شناسایی اصل و نسب انواع توتونها است، اما امروزه در صنعت و اقتصاد برای توتون طبقهبندیهای دیگری در نظر گرفتهاند که به موجب آن توتون را براساس نوع مصرف نحوه خشکانیدن ـ مکان جغرافیایی ـ آب و هوا ـ واکنش دود ـ اندازه برگ و نیز رنگ برگ خشکانیده شده تقسیمبندی نمینمایند ( شعاع دیلمی، 1384 ).
الف: دسته اول، توتونهایی که برای تهیه سیگار ( سیگار برگ ) بکار میروند نظیر سوماترا ـ دلهی
جاوه ـ هاوانا و برزیل.
ب: دسته دوم، توتونهایی که برای تهیه سیگارت (سیگار معمول) مصرف میشوند نظیر انواع ویرجینیا بارلی باسما وترابوزن.
ج: دسته سوم، توتونهایی که به مصرف انفیه، جویدنی و قلیان و چپق بکار میروند. مثل ماخورکاـ توتون چپق و تنباکو.
نحوه خشکانیدن: از نظر خشکانیدن نیز توتونها را به چهار دسته:
الف: گرمخانهای( Flue curing ) نظیر ویرجینیا
ب: هواخشک ( Air curing ) نظیر بارلی
ج: آفتاب خشک ( Sun curing ) مثل باسما
د: آتش خشک ( Fire curing ) نظیر کنتالی تقسیم میکنند.
علاوه بر طبقهبندی های که تاکنون انجام گرفته است. برای توتون طبقهبندی دیگری نیز قائل شدهاند که براساس آن توتونها را به انواع غربی،‌ شرقی و نیمه شرقی تقسیمبندی مینمایند ( شعاع دیلمی، 1384 ).
توتونهای تیپ غربی: نمونه بارز این تیپ توتون شامل دستههای ویرجینیا ـ بارلی ـ مریلند و کنتاکی میباشد.
الف ـ دسته ویرجینیا: توتونهای دسته ویرجینیا طعم و مزه مطلوب داشته و نرمی خاصی به دود سیگارت میدهند و با اندازه مساوی از برگهای بالای و پائینی گیاه در تهیه خرمن سیگارت بکار میروند این توتونها برای تولید و ساخت سیگارت تیپ آمریکایی ( Blend ) مصرف میشوند ( شعاع دیلمی، 1384 ).
درصد قند بالا و مقدار نیکوتین نسبتاً زیاد از خصوصیات این نوع توتونها است. بافت توتونهای ویرجینیا پر بوده برگ های آنها بزرگ و احتیاجات غذای شان زیاد میباشد. این توتونها با فواصل زیاد در زمین اصلی کشت شده و تراکم بوته در کشورهای مختلف متفاوت و بطور متوسط حدود 20 هزار بوته در هکتار میباشد. نمونههای آن عبارتند از: ویرجینیای روشن، ویرجینیای برگ طلایی ( شعاع دیلمی، 1384 ).
ب ـ دسته بارلی: توتونهای این گروه معمولاً دارای کلروفیل کمی هستند و همه آنها از موتانتی
( توتون جهش یافته ) که در سال 1865 میلادی در ایالات اوهایو (آمریکا) پیدا شد مشتق شدهاند توتونهای بارلی به مقدار زیاد در تهیه خرمن سیگارتهای لوکس بکار می روند. بافت این نوع توتونها پوک و محتوی نیکوتین زیاد ولی درصد قند آنها هیچ و یا خیلی کم میباشد. قابلیت پرکنندگی آنها خوب و به همین جهت از نظر اقتصادی مقرون به صرفه میباشند. توتونهای بارلی بعلت داشتن قدرت جذب زیاد، به آسانی انواع سس و اسانسها را جذب نموده و باعث ملایم شدن دود سیگارت میشوند. واریتههای مهم آن عبارتند از: بارلی قرمز، بارلی سفید،‌ بارلی روشن و بارلی تیره.
ج ـ دسته مریلند: توتونهای این دسته از تلاقی ویرجینیا وبرازیلین سیس حاصل گردیده و از خصوصیات بارز آنها داشتن سوزش خوب میباشد که بعنوان اصلاح کننده خاصیت دود در خرمن سیگارتها، کم و بیش مصرف میشوند. واریتههای مهم آن عبارتند از:
توتونهای مریلند با برگهای طویل و باریک که در تهیه توتون جویدنی بکار میروند ( شعاع دیلمی، 1384). توتونهای مریلند با برگ های پهن و بیضی شکل که در تهیه سیگارت مصرف میشوند.
دـ دسته کنتاکی: توتون هایی هستند با برگ های درشت تیره که محتوی نیکوتین آنها از دسته ویرجینیا بیشتر میباشد. واریتههای مهم آن عبارتند از: کنتاکی تیره و کنتاکی یک جوانهای
(one-suker) ( شعاع دیلمی، 1384 ).
توتون های شرقی: از مشخصات اصلی این توتون ها، ‌ریز بودن برگ ها، ‌ظرافت، عطر مطبوع و رنگ زرد طلایی میباشد. احتیاجات غذایی آنها کم و تراکم بوته در واحد سطح زیاد میباشد. بطوریکه تعداد بوته در هر هکتار به 80 هزار میرسد. معطر بودن این توتون ها سبب گردیده تا سهم مهمی در ترکیب خرمن سیگارت ها داشته باشند، بطوریکه امروزه در کشورهای غربی برای تهیه سیگارت های لوکس از انواع توتون های شرقی معطر استفاده مینمایند. توتون های شرقی ( عموماً باسما ) در مقابل خشکی مقاومت داشته و آب و هوای بارانی و زیاد مرطوب برای آنها سازگار نمیباشد. لذا در روی تپهها و زمینهای شیبداری که رطوبت آنها کم است نتایج خیلی خوبی میدهند.
انواع توتون های این گروه عبارتند از: باسما ـ تیکلاک وسامسون. کشورهای عمده تولید کننده
توتون های شرقی یونان ـ بلغارستان ـ ترکیه ـ شوروی ـ یوگسلاوی ـ رومانی ـ ایتالیا و ایران میباشند
( شعاع دیلمی، 1384 ).
توتون های نیمه شرقی: این دسته از توتون ها معمولاً در نتیجه تلاقی بین گونه های شرقی و غربی بوجود آمدهاند که از نظر ابعاد برگ،‌ عطر و طعم، نیکوتین و سایر خصوصیات شیمیایی حد واسط بین توتون های غربی و شرقی میباشند و به همین علت آنها را توتون های نیمه شرقی یا Semi-oriental نامگذاری نمودهاند و معمولاً بعنوان فیلتر یا پرکننده در ساخت سیگارت مصرف میشوند مانند توتون های ترابوزن 12- 269، ترابوزن 1- 266 و Erzeglovina ( شعاع دیلمی، 1384 ).
1-4: مشخصات مرفولوژیکی و گیاه شناسی توتون
گیاه توتون نیز مانند سایر نباتات دارای اندامهای ریشه ـ ساقه ـ برگ ـ گل میوه دانه میباشد که ریشه و ساقه و برگ جزو اندامهای رویا و گل و میوه و دانه جزء اندامهای زایای آن محسوب میشوند ( شعاع دیلمی، 1384 ).
1-4-1 : برگ
برگ های توتون از نظر اندازه، تعداد، شکل و رنگ، نحوه قرار گرفتن روی ساقه، وضع رگبرگها و سایر مشخصات در واریتههای مختلف با هم متفاوت میباشند. تعداد برگ در بیشتر واریتهها عموماً بین 20 تا 30 برگ میباشد ولی مواردی دیده شده که تا 100 برگ نیز داشتهاند تعداد برگ یک واریته بیشتر تحت عوامل ژنتیکی میباشد و عوامل محیطی تاثیر کمی برروی این امر دارند. اندازه برگ ها در انواع مختلف متفاوت بوده و بطول 75-50 سانتیمتر میباشند ( انواع توتونهای شرقی برگ ریز از قاعده مستثنی هستند ). کمر برگها بیشترین طول و عرض و لچه برگ ها کمترین را دارا میباشند ( شعاع دیلمی، 1384 ).
برگ ها با اشکال بیضی کشیده، بیضی راس پهن، بیضی عریض، بیضی و خنجری بوده و معمولاً توسط دمبرگ مشخص و یا بدون دمبرگ با زاویه بین 30 درجه ( حاده ) تا 85 درجه ( نزدیک به قائمه ) به ساقه متصل میشوند ( شعاع دیلمی، 1384 ).
نسبت عرض به طول برگ در یک واریته معمولاً ثابت بوده و در شناسایی آن واریته موثر
میباشد. این نسبت را که از تقسیم عرض به طول برگ بدست میآید. شاخص شکل برگ Leaf Shap index گفته و همواره از عدد یک کمتر است. هر چه برگ پهنتر باشد این نسبت به 1 نزدیکتر است هر چقدر از 1 کمتر باشد برعکس، سطح برگ از صاف تا چین و چروکدار و مواج متغییر بوده و در روی آن پرزهایی وجود دارد که صمغ وموم Resine ترشح میکنند. تعداد این پرز یا کرک ها در برگ های فوقانی گیاه بیشتر از برگهای تحتانی میباشد ( شعاع دیلمی، 1384 ).
رنگ برگ ها معمولاً زرد- سبز مایل به زرد- سبز روشن و تیره بوده نوک آن قوسی تا تیز میباشد. کنارههای برگ ها نیز معمولاً صاف و یا مضرس است برگ ها برروی ساقه بطور متناوب و یا مارپیچ قرار گرفتهاند. رگبرگ برگ ها نیز کلفت مشخص و یا ظریف بوده و زاویه برگ های فرعی و اصلی بین حاده تا قائمه میباشد .برگ توتون حاوی مواد شیمیایی متفاوتی است، ترکیبات شیمیایی موجود در برگ یکی از فاکتورهای مهم تعیین کننده کیفیت توتون میباشد. میزان این مواد تحت تأثیر عوامل مختلف مانند واریته،‌ خاک، آب و هوا، کود، زمان برداشت و نحوه خشکانیدن متغییر است. قسمت اعظم برگ های سبز توتون را آب تشکیل میدهد که میزان درصد آن بسته به نوع توتون و عوامل دیگر 80 تا 90 درصد وزن برگ ها تغییر میکند و 20-10 درصد دیگر را بقیه مواد شیمیایی تشکیل میدهند. پروتئین، نیکوتین، نشاسته، پلی فنل ها، قند، ترکیبات ازت دار، سلولز و لیگنین، اسیدهای آلی، خاکستر، پکتین، پنتوزان، صمغها و مومها و غیره از ترکیبات شیمیایی مهم برگ هستند ( شعاع دیلمی، 1384 ).
1-4-2 : گل
گل ها در انتهای ساقه به شکل گل آذین خوشهای ( پا نیکول ) به تعداد تا 150 عدد گل تشکیل
میشود. سرگل ها در اصطلاح زراعی بنام پا کلاغی Grows foot خوانده میشود. فرم ورنگ گل و ساختمان گل آذین در انواع مختلف توتون متناوب بوده ولی با اندازه تنوع برگ ها نیست گل ها معمولاً با اشکال باریک و استوانهای ـ باریک قیفی شکل ـ تقریباً شبیه زنگ کلیسا ـ عریض و شبیه زنگ کلیسا و بالاخره لیوانی شکل میباشند. طول گل ها بین 90-20 میلیمتر میباشد. تراکم گل آذین در بعضی از واریتهها زیاد و در بعضی دیگر خیلی کم میباشد. هر گل دارای 5 گلبرگ، 5 کاسبرگ، 5 پرچم و یک مادگی است. کاسبرگها بهم پیوسته و کپسول را در برمیگیرند. و رنگ آنها معمولاً سبز است گلبرگها نیز بهم پیوسته و در قسمت انتها دارای شکاف میباشند. رنگ آنها سفید، زرد، صورتی، قرمز و بنفش میباشد. مجموعه کاسبرگها را کاسه گل و مجموعه گلبرگها را جام گل مینامند. طول پرچمها معمولاً نامساوی بوده و بساکها پرزدار و یا بدون پرز و برنگ سفید مایل به زرد و قهوهای میباشند. دانههای گرده کروی و بیضی شکل و در حدود 50-40 میکرون قطر دارند. مادگی معمولاً دوکارپل متصل بهم بوده و طول خامه آن از طول پرچم کوتاهتر میباشد و همین امر سبب میشود تا تلحیق خودی به آسانی صورت گیرد.گل های توتون هرمافرودیت بوده و گرده افشانی بصورت مستقیم صورت میگیرد. بنابراین گیاهی است اتوگام ( خود تلقیح ) آزمایشات نشان داده است که بیشترین میزان آلوگامی ( دگر گرده افشانی ) در گیاهان مجاور هم مشاهده شده حتی فاصله حدود 800 متر هم همیشه از این تلحیق خودی ( اتوگامی ) جلوگیری نمینماید. در همین رابطه گفته میشود. که باد گردههای توتون را بیش از 20 متر نمیتواند تغییر مکان دهد، ولی بعلت وجود شهد فراوان در گلهای توتون حشرات در انتقال گردهها رول بسیار بزرگی بازی میکنند. آزمایشات نشان داده است میزان دگر گرده افشانی تا میزان 3/11 درصد میتواند وجود داشته باشد
( شعاع دیلمی، 1384 ).

1-5: درجه حرارت و آب و هوای عمومی
توتون گیاه منطقه گرمسیری است. با وجودی که بهترین محلها برای کشت آن منطقه محدودی قرار میگیرند، کشت توتون به دلایل اقتصادی امروزه بطور تجاری در تمام نقاط دنیا بین مدار 60 درجه شمالی و 45 درجه جنوبی انجام میگیرد. مهمترین نیاز اساسی توتون گذراندن دوره 120 روز بدون سرما و یخبندان جهت رشد در مزرعه است ولی اگر به دلایلی مانند تنش و یا هر عامل دیگری رشد توتون به تاخیر افتد ممکن است بیش از 120 روز طول بکشد ( امامی، 1381 ). همچنین آب مورد نیاز برای انواع خاص واریتهها، دمای بالا و با اندازه کافی و نیز نور کافی برای انجام فرآیندهای بیوشیمیایی و فیزیولوژیکی مورد نیاز است. هرچند انواع توتون میتوانند دمای بالا را به



قیمت: تومان

دسته بندی : پایان نامه

پاسخ دهید